Circassians of Egypt

Yesterday I received some interesting stuff about Circassians in Egypt:

The Circassians in Egypt are different than those who later went to Jordan, specifically because of the fact that there has been a Circassian presence in Egypt since 1382, and also for the fact that the Circassians in Egypt are so much a part of a continuous Egyptian history for so long that they became assimilated into Egyptian society much more readily. Especially as they mostly served in such high military and political positions. Their influence on Egypt is such that they are part of the evolution of modern Egypt, and are so much a part of this country that they are synonymous with the analogy of the Normans in England.
Subsequent to the Norman conquest of Saxon Britain in 1066, the Normans dominated the military/political classes until quite recently, the British military officer class, for example, was overwhelmingly of Norman descent until WWI.
The Circassians in Jordan came much later and their connection is also much more recent to the geographical land mass of what is today called Jordan. Their presence there is as a result of the construction of the hijaz (pilgrim route from Diyarbekr to Medina) railway in the 1870’s. The refugees from the end of the Caucasian wars were settled every 30 km in villages along the route of the railway, in order to defend the railway from marauding Arab tribesmen. Which is why there are such large Circassian communities in Syria and in Jordan today.

It puzzles me that Circassians living in Egypt lost all contact with their homeland, forgot their language and their traditions, while those living in Jordan still remember these things, even though Circassians have a long history in Egypt (ok, with some good and some bad, really bad, memories). But still why did Egyptian-Circassians forget about all of their past? Where they that assimilated into the Egyptian society that they forgot everything.

I won’t talk about the Circassian Mamluks periods. It is a very long history, and it makes sense that the Bahareya Mamluks would mingle easier than their precedents because they lived in El Roda and not in the Citadel , and because they were born and raised in Egypt, not bought as young slaves from Caucasia, and because the relation between them and their masters differed by time. I can imagine this. What I can’t imagine is those of the relatively modern era. Those who fled the Russian massacres and came to Egypt. There are lots of ambiguity.

For example, Mohamed Aly killed ALL OF THE CIRCASSIAN LEADERS IN ONE NIGHT (except for one who jumped with his horse over the walls, or so they say), if he feared them to that extent, why would he accept new immigrants and not kill them at the gates of the city? I know that the Citadel massacre was targeting imposing his political will on the various factions that were going to threaten his throne, it was evident that most likely the Circassian would miss their old days before the Othman rule and may re-start their bloody contest of power. But why would he still trust Circassians again and use them in the army and the state? The circassians at that time enjoyed a good position in the society, perhaps better than the Egyptians themselves (!!!) (Walahi the Egyptians are either stupid or powerless, they were treated as second citizens in their own country in comparison to some newcomers, and they were ruled by an Albanian who considered their land as his personal belonging! But that’s another story)

50 responses to “Circassians of Egypt

  1. It is a challenge to attempt to try and analyze a historical period through the lens of modern experience. The challenge really, is to try and see how they saw themselves at that time. The Circassians,. Mamluks, and Mohamed Aly are a case in point.
    In the above commentary it is assumed that in 1800, there were in the Moslem world ethnically based nation-states, as we understand the term today. Is this accurate? Not really.
    There were not even some large European entities that were nation states in 1800, let alone those in the Middle East. Germany in 1800 consisted of almost 100 different sovereign nations, it was Bismarck who united them, and it was in 1871 that the German Nation was proclaimed. Italy needed Garibaldi to unite an agglomeration of geographic regions with sovereignty called Savoy, the Kingdom of Naples (Sicily), the Duchy of Parma, the Papal States, etc. to create modern Italy.
    Egypt was a wilaya of the Ottoman State, Mohamed Aly was waly of Egypt. Did this mean he was the governor of an imperial province for a Turkish Empire? Analogous to the British Raj in India, not really. He was the Viceroy of the Ottoman Caliphate, his status was no different to Ahmad Ibn Tulun, (868 AD) who was the appointed Viceroy of Egypt by the Abbasid Caliphate in Baghdad.
    Mohamed Aly was probably more a legitimate Viceroy of Egypt than was Ibn Tulun. Mohamed Aly became Viceroy by popular acclamation of the ulema of Cairo, headed by Sheikh Omar Makram, his appointment was petitioned by Omar Makram to the Bab-el Aali, the Bab-el Aali confirmed this acclamation and recalled their appointee; Khusrew Pasha. Popular acclamation taking precedence. Not quite analogous to the behavior of the British Raj in India. The Bab-el Aali was the term used to refer to the administrative authority of the Ottoman Sultan/Caliph.
    The Mamluks by 1800 were a military faction whose power and authority had been broken by Napoleon and the French invasion, they were for their entire history a non-hereditary military oligarchy. That means that from the outset of the Mamluk dynasty in Egypt be it ‘Bahreya’ or ‘Burgii’ or under Ottoman rule their children could not be members of the Mamluk military establishment. In order to be members of the ahl el seif oligarchy they had to be born outside of the region. Their children were married into the urban bourgeoisie, and were known as ‘awlad el nas’ individually ‘ibn nas.’ Therefore if for 540 years (1280-1811) of which 440 years under a Circassian military oligarchy in which there had been intermarriage between the awlad el nas and the Cairene bourgeoisie who themselves were of part ibn nas descent. I think that I could safely say that a large proportion of Cairo’s original urban population has some sort of Circassian background somewhere.
    The reason they had to be born outside the region has a lot to do with the original purpose of the Ghulam/Mamluk system. Originating in Abbasid Baghdad in the 9th century they were part of the plan to create an institutional military corps, loyal to the central authority of the office of the Caliphate, without the inconvenience of local, tribal impediment, and sources of conflicts of interest. The Abbasid revolution against the Ummayad Empire had partly been the result of the constant inter-tribal conflict of ancient feuds between the various Arab tribes now satraps of the great cities of the near East. This conflict had torn the original Arab community apart. Another reason for this revolt was the outright prejudice that the Arab ascendancy imposed on the ‘conquered’ peoples whether they had become Muslim or not. The Abbasid were a non-Arab Muslim dynasty, their revolt ushered in the end of an Arab ethnic Empire, to transpose into a multi-ethnic Muslim civilization. A civilization which spoke Arabic, were on the whole Muslim, but were of diverse ethnic origin, a situation where ethnicity became irrelevant. The ahl el seif was the military wing of this society from about 800 AD onwards. Ahmad Ibn Tulun was a product of the Ghulam/Mamluk school system in Baghdad, and was trained from an early age in the use of weapons, and educated in administration and statecraft, ethnically he was a Kipchak Turk.
    Emad el din Zengi was a Viceroy of Syria (Sultan) who was one of the first leaders to fight the Crusades (1085-1146) and he established a faction, he was also a product of the Ghulam/Mamluk system of the Caliphate. His second son Sultan Nur el Din was the man who sent Asad el din Shirkuh, Salah el din’s uncle to Egypt to overthrow Fatimid Shia rule. Shirkuh was ethnically a Kurd, but was a retainer of Sultan Nur el din. Whether he was a product of the Mamluk system of the Caliphate is a subject of current academic research.
    These people spoke several languages, Arabic, Turkish, Kurdish and often Persian, their battle language was usually Turkish. If they had been asked what their ‘nationality’ was their response would be that they were Muslim, which is quite accurate, the last thing they would think of would have been their ethnic origin. Yet these are the people who broke the power of the Crusades, for in reality the Crusades were defeated not by the Arabs but by the Muslims.
    Beibars the first Mamluk Sultan refined and institutionalized this Ghulam/Mamluk political/military system in Egypt. Institutionally there is little difference between the Burgii and Bahry periods. What is true is the incredible challenges they faced and overcame. Despite your jab ‘..ok, with some good and some bad, really bad, memories..’ a comment which I would attribute to the usual post 1952 historical revisionism. These are the people who expunged the Crusader State of Outremer, who defeated the Mongols in the Mamluk-Ilkhanid war (1260-1281) in which the Battle of Ain Jallut was the first encounter. The people who kept the Timurids out of the region through a combination of warfare and diplomacy and are also the people who made of Egypt the super-power of the Middle Ages, probably the strongest, wealthiest power not just of the Middle East, but of the whole western world for a period of 250 years. The Crusades, the Mongols and the Timurids were existencial threats to the entire region, had any one of them succeeded in defeating the Mamluk State, Egypt and Syria would have been treated in the same way that the Mongols treated all their conquests, almost total anhialation. Or had the Crusades been victorious they would have treated the Muslim cities of the region in the same way that Jerusalem was treated at its fall in 1099. Where the entire population was put to the sword, some 70,000 men women and children over a period of three days of slaughter. The Timurids though Muslim were drunk with blood and were just as bad as the Mongols. Therefore I would not be so quick to condem the Mamluks.
    The Ottomans are the last of the line of Caliph’s of the Abbasid ideal, first the Abbasids in Baghdad, then the Cairene Abbasid Caliphate, and then its transference by the Ottomans to Istanbul. They also kept up this ahl el seif military system. Their elite infantry the intisharia or Janissaries, were christian children from the Balkans inducted at childhood, became Muslim and served in the military and the administration. Later serving as high military commanders, ministers and on occasion the Sadr el Azam (Grand Vizier) The ethnic composition of the Ottoman military commanders through most of the last 300 years of Ottoman rule was either Kurdish, Albanian, Circassian or later Bosnian as well as Turkish not all that different from the armies of Salah el din and the later Mamluks. There were also Turks, but on the whole depending on the wazifa it was not a Turkish empire, but rather a multi-ethnic uni-culture united by an Islamicate civilization, that now, no longer spoke Arabic but Ottoman. The ruling society was made up of the ahl el seif outlined above, the ahl el qalam, (administration) usually either of Janissary or often Albanian and also Turkish elements. The ahl el kitab (religion/justice/jurisprudence) the ulema were more often than not Arabs, many having been educated at the Azhar. These three elements are the actual people who made the decisions and made up the council controlling the Bab el Aali of the Ottoman state.
    I realize this is a long post, but really unless there is some solid understanding of the period, anything I may say without some deep background would only add to the incomprehension.
    The reason that Mohamed Aly used Circassians in his military and in his administration was because he was aware they were an ethnicity that traditionally served in the ahl el seif and in any case in the Ottoman state itself there were many Circassians in high military and administrative positions. The Mamluks at that time were not all Circassian, many were Caucasian, the Abkhaz/Abzach/Abaza constituted about a third of them, there were Georgian Mamluks (possibly a terminology that addressed the Abkhaz) a few Daghestani’s some Chechens (Shishani) there were also some Europeans, (records indicate a few English and one Scot) there was even about 300 French deserters from Napoleon’s army, the rest probably just under half were Circassian.
    As for the Circassians (and many Caucasians) who came to Egypt as a result of the wars with Russia, well, they did not consider themselves foreigners, for them they went to the region with which they had a traditional historic connection. In any case they also considered themselves part of the umma, therefore residence in any Muslim country was home. Today if an American from Texas decided to move to Oregon, would he be considered a foreigner by the ‘natives’ of Oregon? No, he would be considered an American and the analogy is the same. Case in point; at the time of the declaration of independence by Chechnya in 1996, the Chechens first declared that they would change their script from a Latin alphabet to an Arabic one, and secondly they declared their intention of rejoining the umma. They were about 80 years too late, the umma collapsed with the end of the Ottoman Caliphate in about 1922.
    The Egyptians as second class citizens? First which Egyptians, the urban or the rural? The urban population is multi-ethnic, Cairo and Egypts important cities were inhabited by peoples from all over the Middle East and Moslem world. The rural? from which province? Sharkieh is a province that was settled by 17 Arab tribes, and until the mid-19th century 10% of Egypt’s population was nomadic Bedu. Giza? Well all of the settled area adjacent to the desert is inhabited by members of Lybian Arab tribes the awlad Aly el ahmar who settled in the 18th-19th century. Fayyoum? Favorite retirement area for Ayyubid soldiers and administrators who came with Salah el din al Ayyubi. The Christian Coptic population of Egypt is probably the most ethnically Egyptian population in the country, but they are about 10-15% of the population, what about the rest? What we can say today about Egypt is that everyone belongs to an Egyptian culture, because ethnicity is not the distinction.

  2. Hi Nousha (nickname?) I can’t beleive you are real. I was in the middle of writing a report in order to meet a delayed deadline as usual when suddenly, I searched for “circassians in Egypt”. Certainly, this was exactly the wrong time for the right thing!
    Just to make a long story short right now; Chapeau for for your pioneering initiative and please keep it up as you are indeed one of a kind…I wish I had the time tonight to go through all the blogs and share with you a bit of my ‘circassianism’!
    I’m also wondering if you are aware of any circassian families living in Maadi since the 1930s? Demerdesh for instance? please let me know if you have the faintest clue. My mom and I are trying to keep track of our diasporic family.
    Looking forward to your reply. Stay in touch,

  3. Hi Nousha; thnx a lot for your interest and contribution, and I hope you get the chance to visit Nalchik soon! I’m a circassian form Jordan and have been always interested to know more about the circassian-egyptian history, n always felt pity that we lost connection with you ppl…

    As you said, the circassians in Jordan still maintain their traditions and language, the same applies for Syria, I wish you all the best sis and you are most welcome in Jordan anytime🙂

    Wupsow sishop5 (Thnk you my sis in Kabardian:) )

  4. Thank you for shedding a light on a very important subject, I’ve enjoyed reading the posts.
    I would like to inform you that we, Kuban Ensemble for Circassian Folklore – Al Ahli Club (Jordan), will hold a performance at the Cairo Opera House on the 18th of November 2009. If you know anyone of Circassian origin from Egypt, kindly notify them of the event. It would be a nice opportunity for Circassians to meet again🙂

    http://www.cairoopera.org/ecalendar/index.aspx?style=Blueprint&locale=en&categories=34

    http://www.facebook.com/group.php?gid=2384885834#/event.php?eid=59992581384

  5. Dear All,
    I will start a group online for Circassians in Egypt, and I really need your help in gathering all Egyptian Circassians. The goal of this group will be to maintain a community that helps circassians to share tradition language and everything. Thank you in advance for your assistance.

  6. I’m an Englishwoman living in Scotland, but my mother was born in Heliopolis to an Irish mother and an Egyptian\Circassian father. I have always been fascinated by this history and have found out significantly more tonight- thank you!

  7. Hello Brothers & Sisters,
    i am a Proud Circassian from Lebanon… we, the same as our families in Egypt have stepped a bit far away of the fact of being Circassians leaving our tradditions and valuable behind. verey recently, we started having some individual proposals and plans calling for unity – hopefully, we will be able to accomplish something …! especially that a lots of Circassians in Lebanon doesnt even know that they are so… (btw, there is around 30,000 circassians in Leb).
    (also, i have cousins in Jordan -the Mamser’s- / In Syria – BASAJE & Aslan- / in the US – Basaje – & of course in Nalchik – BASAJE || is was blessed & sooo lucky to visit Nalchik for the first time just the past July! – & i cant evaluate or express it in anyway!!! )
    for all the brothers & Sisters in Egypt or anywhere else who can read this, here are my contact details, please drop me a line we need to communicate:
    mob: +971 50 708 707 9 (U.A.E. – Dubai)
    email: adiga-prince@hotmail.com
    fellows, i would be more than soooooo happy to hear from any of you.

    Long Live our Beloved Caucases
    Up To The Limit … Where We Belong

    Fawzi BASAJE

  8. Hi, as you can see this is my first post here.
    Hope to get any assistance from you if I will have any quesitons.
    Thanks in advance and good luck!🙂

  9. Salam Aleykum,
    I’m so glad to hear from egyptians and fellow arabs, muslims with ancesters from the Adighe people, Tcherkess people. I’m egyptian from my mother with caucasians origins coming from the 1864 genocide exodus through turkey. The family lost nearly all cultural and historic roots, integrated and enjoyed political and economic status. But some memory and nostalgia of the lost mountains remained deep inside and was transmitted. My grand-grand mother, half circasian-half arab, died in Cairo when I was 19. Until her last days, in her advanced 90’s she remembered her Tcherkess ancestry and took pride in being a “strong cherkess woman”. She loved to share jokes about cherkess strubborness in the face of oppression. My grand-father, although culturally arab, also cherished the memory of his ancestors, was an incredible horse rider in his youth and had the chance to visit the land of Circassian nation at one brief occasion, I think through his work in the UN, not sure. Growing up and discovering the history of Adige, I understood this deep love for mountains, the feeling of safety and nostalgia when surrounded by mountains, that I share with my grand-father (who later moved to Switzerland) and grand-grand mother. I would love to be in contact with your work and Adighe of the diaspora. Recently, a documentary by lebanese channel Al Manar TV, revived my interest. It was about the long history of martyred suburbs of South-Beirut, home of the resistance: it brielfy mentions circassians refugees in the 19th century, some of them apparently settled in the village of Dahieh.
    Mawtini – Qissat Madinah Wa Harb – My Homeland – The Story of a City and a War. http://www.youtube.com/watch?v=37L3RRxb4qc&feature=PlayList&p=4AD75E7B4A755063&index=0
    I just started some research work about Circassian history, genocide, about diaspora and the present day political situation in the Caucasus region. Keep the great work !
    To all Adige, Circassians, arab-circassian diaspora worldwide and brother Caucasian people in the region struggling for peace, dignity and justice: Long live the memory, culture and the present of your people and its amazing history !

    • We share so much in common! Very tiny details. I’d love to keep in touch. (I know I’m reading your message so many years later. But if you see this, please feel free to connect with me!)

  10. i realy liked the report and i would also like to remind you and add, that there are more then 40 thousend Cirrcasian in Libya they are based mainly in Messrata and they have an area called Edafnia which was distroyed completly by Gaddafi forces, but the strong cirrcasian young men fought back with all their power and managed to defend ther land with there aother Libyan brothers…. as for the Cirrcasians in liby, we do not speak the cirrcasian languge and most of us never hered it at all due to many factors. as for where we came from, there are many ssuggestions that the libyan Cirrcasians came from egypet to libya after Mohammed Ali came to power in egept and keeld the Cirrcaisans and this is where most of the libyan Cirrcasians came from, also another few Cirrcasians came to libya from the Kafkas in the mide 1800’s with the turks as an army officers, which my Grand father and his brother was one of them. the cirrcasians in libya are will know with their stronge family connection, education, bussinaise, and their involvment in the libyan Army as in 1969 Gaddafi came to power with 12 officers (the cuncile of the libyan revolution) one of them was the stronge man Omer Elmhishi how in 1975 attempted to tupple gaddafi in a famuse milittry co, but failed and secaped to Egept then Moroco and becase of that all the Cirrcasians were bunished as collective punishment, as for the our strungle with our Libyan brothers against the Italians, we fought hard and sacrifised thousends of men to gain indebendes. one of the most famose fighters called Mohamed Elsharkasi how was the secound hand man to Omer Elmoktar but Gaddafi refused to mensian him in the felim of Omer Elmoktar due to his personal problms with Omer Elmhishi, he was the first man to gun down an air plane in the libyan Green monting (docomented in fils) ….. however, you can diffrentiat most libyan/Cirrcasian by the look as we still look white tall and of a European features… i was very intersted to know more so i visited the Cirrcasian social club in Demascase syria and learned alot, they have recived my with worm hart and they were very happy to meet me.. we are hoping in the new libya to learn more from you so we can get the lost connection back inshallah… regards mohamed elsherksee

  11. hi,
    i am an egyptian of circassian background. Unfortunately i know nothing about circassian traditions/language . Here im egypt we have many egyptians with circassian ancestors, we were all raised as any other egyptian, most of us are muslims who speak arabic and learn english, french or german at school.

    • Hi Noha,

      I am wondering if Nart TV channel (can be found on either Nile Sat or Arab Sat) is popular between circassians in Egypt?

      • Hi Anas
        I was very happy to find NART on nile sat. But it was pure coincidence! I hope that it will gain more popularity around circassians here.

  12. Hellllo!! im a 22 year old circassian girl from jordan and I was hoping to get in contact with some of you guys…its so nice to have circassians in libya as well as egypt…super exciting! i hope some of u guys reply🙂

  13. Whats up very nice website!! Man .. Excellent .. Wonderful .. I’ll bookmark your website and take the feeds additionally?I am happy to find a lot of helpful info right here in the post, we want develop more techniques on this regard, thanks for sharing. . . . . .

  14. im circassian from egypt and not all of us has forgoten our history but the majority did ,,if there is any one els from egypt plz contact me

  15. Pingback: Circassians of Egypt | Kaleidoscope+JPGettelmanNotes | socialhumanrace

  16. . ADIGECE’Yİ GELİŞTİREREK YAŞATMALIYIZ!..

    . Değerli Adıgeler,

    1. “Slav Yazısı’nın Adıgece’ye uygun yazı olduğu” söyleminin artık
    inandırıcılığı kalmamıştır. O söylemin doğru olmadığını; politik ve
    ideolojik mülâhazaların dışında tam bilimsel olarak kanıtlayalım:
    . Adıgece’nin ünsüz sayısı çok olup, Slav dillerinden farklı olarak,
    ünsüz harfi çok olan heceyle oluşan kelimeleri ve onların kullanım
    yoğunlukları fazladır. Slav Yazısı’nın dik çizgili biçimdeki harflerinin
    sayısı çoktur. Bu harfler, çok ünsüz harfli heceyle oluşan kelimelerin
    yazılarını metin (tekst) içerisinde yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı”
    duruma getirememektedirler. Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece metin
    (tekst) içerisinde; çok ünsüz harfli hecesi olan kelimelerin harflerinin
    seçilmeleri, seslerinin anlaşılmaları ve bunların anlamlarının okuma
    süresince zihinde tutulması çok zor olmaktadır. Başka bir ifade ile
    söylemek gerekirse, bu yazının imlâsı Adıgece’ye ağır gelmektedir.
    Slav Yazısı; Adıgece’de, insanın algılama ve ruhsal yapısına uygun
    bir yazı oluşturamadığı için, Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece yazıların
    okunmaları zevkli değil, tam aksine sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, insanı
    Adıgece ile yazı yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak çalışmaktan
    uzaklaştırmaktadır. Bundan dolayı Kafkasya’da Adıgece’yi bilenler
    gittikçe azalmaktadır.
    . Yeterinden çok daha uzun bir zaman olan 80 yıllık uyguluma, Slav
    Yazısı’nın Adıgece’ye uymadığını göstermiştir. Buna rağmen Slav
    Yazısı’nın kullanılmasına devam edilmesi için ısrar edilmesi, yasak
    getirilmesi, çok haksız bir durumdur. Eğer Adıgece bilenleri gittikçe
    azaltmasaydı haklı bir tarafı olabilirdi. Ama Rus Yönetimleri; zulüme
    ve kültürel jenoside devam etmek istiyorlarsa, bu, onların bileceği
    bir husustur. Biz; insanlar arasında antipatiyi arttıran değil, saygı ve
    sevgiyi arttıran ilişkilerin çoğalmasından ve bunun için tam adaletli
    olan kararların alınmasından yanayız. Elbet bir gün adaleti gerekli
    gören yönetimler de olacaktır. Ancak adaletli kararlara ulaşmak için
    geçecek olan zaman, bütün insanların zararıdır.
    . Evet maalesef ki, teknik olarak Slav Yazısı Adıgece’ye uygun
    olamamaktadır. Bu sebeple 80 yıldır Adıgece’yi nefes aldırmadan
    boğmaktadır. Artık Adıgece’yi öldürmek üzeredir. Çok aleni olan
    o durumu, Adıgeler artık gecikmeden muhakkak görebilmeliyiz.
    2. Adıgece’nin ölmesi demek, Adıge Kültürü’nün de ölmesi demektir.
    Adıge Kültürü, Dünya’ya güzellik katan bir kültürdür. Adıge Kültürü’nü
    oluşturan Adıgece ölmese daha iyi olur, diye düşünüyorum.
    3. Size, Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik’er’i) açıklayan yazıları ilişikte
    sunuyorum.
    4. Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından bir
    yüzyıldan çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan, dilbilimin
    bütün bilimsel kriterlerine uygun olan, Adıgece’nin yazılarını yeterli
    olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiren, Adıgece’nin ne kadar
    güzel olduğunu gösterebilen ve alternatifsiz olan tek yazı sistemidir.
    5. Adıgece’nin yaşayabilmesi için; Adıgeler, gecikmeden toplumca
    Adıge Yazısı’nı kullanmaya başlamamız gerekmektedir. Onu çabuk
    bir şekilde Adıgelere öğretebilmemiz için, para ve pul gerektirmeyen
    çok kolay bir işi toplumca yapmamız gerekmektedir. Önerim olan o
    kolay iş şudur:
    . İlişikteki yazılarda açıklanmış olan “Adıge Yazısı”nı; tanıdığımız
    tüm Adıgeler’e ulaştırıp onlara tanıtalım ve öğretelim. Gençlerimize,
    şarkı ve şiirlerini “Adıge Yazısı” ile yazmalarını önerelim. “Adıge
    Yazısı”nı hiç gecikmeden çocuklarımıza öğretelim.
    6. O kutsal işimizi, beraberce en çabuk şekilde gerçekleştirmemiz
    gerektiği hususunda, bütün Adıgeler’e ricada bulunuyorum!
    7. Adıgece’nin yaşamasını sahiden istiyorsak; o kolay işimizi bir
    an evvel toplumca yapmamız gerekmektedir. Onu müteakiben de
    çok çabuk bir şekilde Adıge Kültürü’nü, “Adıge Yazısı” ile Adıgece
    yazarak onları da Adıgeler’e ulaştırmamız gerekmektedir.
    8. Adıge Yazısı üzerinde kimseyle hiçbir polemiğe girmeden onu
    hemen kullanmaya başlamamız; güzel biçimlerde, doğru olarak ve
    üzerinde özenerek kullanmamız gerekmektedir…
    9. Adıgece’yi geliştirerek yaşatmalıyız!..
    . Gerçek Adıge Ruhu olan Adıgeler! Sizi çağırıyorum!

    . ADIGECE ÖLMESİN!..
    . GELİNİZ!
    . ADIGECE’Yİ GELİŞTİREREK YAŞATALIM!..

    . Yılmaz ÖZCAN
    . 30.03.2014
    . K.Maraş – Turkey

    EKLER:
    1. Adighe Txik’er
    2. Adıge Yazısı
    3. The Writing Circassian

    NOT: “Adıge Yazısı’nı açıklayan yazılar” e-mail adresine gönderilir.

    . ADIGHEBZER XEDQHAAXHUEW DQHAPSEWIN XUEEYS!..

    . Adighe Lhap’exe,

    1. “Slav Txik’er Adighebzem yeg’u g’axhuiw” jizi-axem, zyk’ pejiw
    ja-ar-am. Ha psalher, habi hatk’e dy f’ech xhuin xueey-am. Slav
    Txik’er Adighebzem zerideemig’uir, mibdeejim g’ichit-uatew mys
    g’idoqhalhaqhuir:
    . Adighebzem, neqhuec’ bzexem xuemidew maq de-u kued yi-as.
    Slav bzexemy xuemidew, maq de-u h’arf kued zixet maqilh zy-a
    psalhexemre hapxuede psalhexem ya zeeh’aniqhaxemre yikueds.
    Zadew yitxhaa form zy-a h’arfxer zykued Slav Txik’em; maq de-u
    h’arf kued zixet maqilh zy-a psalhexemre hapxuede psalhexem
    ya zeeh’aniqhaxemre zykued Adighebzem yi txiqhaxer, yiryquiw
    “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’yqhaxhuif-am. Yi txiqhaxer
    yiryquiw “yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere” g’azimiqhaxhu txik’e
    systemimk’e txa “txik’e qhuazemre grameerimre psalhalhemre;”
    Adighebzer, yiryquiw “zeeh’aqhuaf’e” g’aaqhaxhuif-am. Yiryquiw
    zeeh’aqhuaf’e g’amixhua Adighebzer; zeeh’anir, xeqhaxhuenir,
    qhapsewinir guiqhu mexhuir. Habi chh’ak’e Slav Txik’er; Slav
    bzexem zareeg’uxem xuedew Adighebzemy yeg’u g’axhu-am,
    Slav Txik’em, qha 80 lhandere dy Adighebzer yimiqhabawew
    yeeth’aler. Har yigyi Adighebzer yiqhal’enim nesas. Naxuew
    witikuim yit ha g’axhug’aac’er, dimiguivew tlhaqhuifin xueeys.
    2. Adighebzer l’eme, habi g’yqhaxhua Adighe Kuilturiry l’a xhuinus.
    Adighe Kuilturir, Duneeyim daxaqha g’ixezilhh’a zi kuilturs. Adighe
    Kuilturir g’aziqhaxhua Adighebzer mil’eme nexhif’ xhuinuw, solhiter.
    3. “Adighe Txik’er” g’azi-uate txiqhaxer, nipic’awe nifxuizoqhah’ir.
    4. “Adighe Txik’er;” Adighe Bzec’eniqhalejhxem yilhesychem c’yqhu
    zeman pc’onde zek’elhh’awijhiw zedelajhexew zeqhuisew witikuim
    g’iraqhah’aawe, Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw “yegeqhuaf’ere
    zeeh’aqhuaf’ere” g’aziqhaxhuif, Adighebzer sit xuedyziw zeridaxer
    g’aziqhalhaqhuif, alternatyfince txik’e system zaques.
    5. Adighebzer psewifin chh’ak’e; Adighexem xamexem, ziguerxem
    g’aak’elhitmig’uih’iw, haxem zadmiqhaqhaguivew, zerijilew “Adighe
    Txik’er” zeeth’awe dixueejhen xueey g’oxhuir. “Adighe Txik’er” dy
    Adighexem c’exiw yadqhats’ixuiw yadqhac’efin chh’ak’e, zyk’ parere
    pulire xueey g’azimiqhaxhu zi uexuiqhue tincir zerijilew tc’en xueey
    g’oxhuir. Adighexem tekylyf nifxuesc’ ha uexuiqhue tincir miras:
    . Nipic’a txiqhaxem g’ichi-ueta “Adighe Txik’er;” tts’ixu Adighexem
    psomy yalhedqha-asiw yadivqhaqhaac’e. Adighe c’aleqhualexem;
    ya wisexer, ya weredxer, ya ci-yrxer, dy Adighe Txik’emk’e yatxin
    zerixueeyir tekylyf yaxuidevqhac’. Zyk’ dimiguivew “Adighe Txik’er”
    dy ts’ig’uxemy yadivqhaqhaac’e.
    6. Ha dy uexuiqhue lhap’er, zerijilew zec’iqhuiw, c’exiw dqhazec’en
    zerixueeyimk’e, Adighexem psomy sinivolhe-uir!
    7. Adighebzer zeripsewinim pejiw dixueeyiwe chitime, ha uexuiqhue
    tincir zerijilew c’ex didew tc’en xueey g’oxhuir. Habi k’elhig’uewe
    dip’ac’ewe Adighe Kuilturir Adighe Txik’emk’e Adighebzew ttxijiw
    haxery Adighexem yaxuinedqhasin xueey g’oxhuir.
    8. Adighe Txik’em yi c’i-uim zyk’ zimy polemiky cheedmiqhac’iw, zi
    maxue yape gyic’e c’eddzew har zeeth’awe dixueejhen; zaxuew,
    yeg’uire-yechh’iw, yi c’i-uim ditee-azezih’iw zeth’an xueey g’oxhuir…
    9. Adighebzer xedqhaaxhuew dimiqhapsewime, Qiyametir g’asixu
    pchil’iniqhar diwixinu-am. Adighebzer xedqhaaxhuew dqhapsewin
    xueeys!..
    . Adighepse pej zy-aj Adighexe! Fe sinivoge!

    . ADIGHEBZER YIREEMIL’E!..
    . FIG’AAG’UE!
    . ADIGHEBZER XEDQHAAXHUEW DIVQHAQHAPSEW!..

    . YEMUZ Yilmez
    . 30.03.2014
    . K.Maraş – Turkey

    PIC’AXER:
    1. Adighe Txik’er
    2. Adıge Yazısı
    3. The Writing Circassian

    NOT: “Adighe Txik’er g’azi-uate txiqhaxer” e-mail adresim nidoqhah’ir.

    . ADIGE YAZISI’NIN YERİ

    . Toplumların kullandıkları yazı sistemleri; bulunduğumuz hız
    çağında, hız kriteri esasına göre oluşmuş olan iki kategoriden
    birinde yer almaktadırlar. Bu yazı kategorileri şunlardır:
    . 1. Sadece standart latin harflerini kullanan yazı sistemleri.
    . 2. Özel harf de bulunduran yazı sistemleri.
    . Bunlardan ilk gruba giren yazı sistemleri, birinci lig yazıları
    olup teknik gelişmelerin tüm olanaklarından yararlanırlar. Çünkü
    bu yazılar, tüm programlara ve yeni gelişmelere uyumludurlar ve
    işlemlerde hızı azaltmazlar.
    . İkinci gruba giren yazı sistemleri; alt liglerde yer alırlar ve
    kullanılan özel harfleri destekleyen programlardan yararlanırlar.
    Ama yeni teknik gelişmelere aynı anda uyumlu olamazlar, bunun
    için aracı programlara gereksinim duyarlar. Bu durum; donanımın
    ve personelin birim zamandaki verimini ve hızını azaltır. Ayrıca her
    font özel harfleri desteklemez. Almanlar bu durumdan kurtulmak
    için; yakın bir geçmişte, yüzlerce sene kullandıkları ve büyük B
    harfinin aşağıya doğru kuyruklu bir biçiminde olan özel harfi terk
    ederek onun ses değeri olan iki “SS” harflerini kullanmaya karar
    verip uygulamaya hemen koymuşlardır. Başka bir ifade ile “harf
    tasarrufu” prensibini ( !?. ) bozmuşlardır. Böylece yazıları birinci
    lige uyumlu duruma geçmiştir.
    . Adıge Yazısı (Adighe Txik’er); Adıge Dilbilimcileri tarafından
    bir yüzyıldan daha çok bir zaman içerisinde ortaya çıkarılmış olan
    (başka bir ifade ile tarihsel derinliği olan), dilbilimin tüm bilimsel
    kriterlerine uyan, Adıgece’nin yazılarını yeterli olarak “okunuşlu
    ve kullanışlı” duruma getirebilen, onun güzelliğini gösterebilen ve
    birinci lig koşullarına tam uygun olan bir yazı sistemidir.
    . Adıge Yazısı’nın kuruluş biçimi; onun, yukarıda sözü edilen
    özellikleri noksansız olarak taşıdığını göstermektedir. Bunu tam
    kanıtlamak için, Adıge Yazısı’nın kuruluşunu kısaca özetleyelim:
    . 1. Adıge Yazısı’nda “ c ” harfi, Türkçe’nin “ ş ” harfinin sesi
    değerindedir. “ c ” harfinin Türkçe’deki ses değeri, yalnız Türçe’ye
    özgüdür. Dillerin yazı sistemlerinde birkaç harf; kullanıldığı dile
    uygun olarak o dile özgü olan ses değerleri taşıyabilmektedirler.
    “ c ” harfinin Adıgece’deki ses değeri; bu dile uygun düşmekte
    ve “ ş ” sesinin Adıgece’deki farklı türevlerinin Adıgeceye uygun
    olarak okunuşlu biçimlerde yazılmalarına olanak sağlamaktadır.
    . 2. Adıge Yazısı’nda “ i “ harfi, Türkçe’nin “kalın ı” harfinin sesi
    değerindedir. Batılılar, Türkçe ve Doğu Avrupa dillerinin “ kalın ı ”
    seslerini aynı şekilde yazmaktadırlar. İnternette de durum öyledir.
    . 3. Adıge Yazısı’nda “ x ” harfi; Grekçe’de olduğu gibi “ ince k ”
    sesi ile “ h ” sesinin birleşimi olan bir ses değerindedir.
    . 4. Yukarıda ses değerleri belirtilen “ c, i, x ” harflerinin dışında
    kalan 23 latin harfinin Adıgece’deki ses değerleri, Latince’de ve
    Türkçe’de olduğu gibidir.
    . 5. Adıge Yazısı’nda birleşik harflerin oluşum kombinasyonları,
    hem Batı yazı normlarına ve hem de Adıgece’nin tüm özelliklerine
    uygundurlar.
    . Yukarıdaki açıklamalardan tam olarak görüldüğü üzere, Adıge
    Yazısı (Adighe Txik’er), aşağıdaki genel özellikleri taşımaktadır:
    . a. Oluşumunun tarihsel derinliği ve doğallığı vardır.
    . b. Kuruluşu Batı normlarına tam uygundur.
    . c. Türkçe’nin ve latin yazısı kullanan diğer dillerin yazıları ile
    barışıktır.
    . d. Adıgece’nin özelliklerinin bütün gereklerini sağlamaktadır.
    . e. Adıgece’nin yazılarını yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı”
    duruma getirebilmektedir.
    . f. Birinci kategori yazı sistemlerinin özelliklerine tam sahiptir.
    . Yukarıdaki özellikleri ve daha başka özellikleri taşıyan Adıge
    Yazısı (Adighe Txik’er), Adıgece için alternatifsiz ve milli olan tek
    yazı sistemidir. Adıge Toplumu’nca bir an önce harekete geçilerek
    yoğun bir biçimde kullanılması gerekmektedir.

    . Yılmaz Özcan
    . 30.03.2014
    . K.Maraş – Turkey

    YE-A DIXUEEVQHAAJHE!..

    Yiryquin-a dizeraqhaqapts’ar?!.
    Yiryquin-a dizerak’elhig’uih’aar?!.
    Yiryquin-a dizeraqhah’awleeyar?!.
    Yiryquin-a dizeraqhaguivar?!.

    G’itpoplher dy hanebzer.
    “Sy binxe! Fy axer g’isxuefcyy!” g’idjee-ar.
    Divqhawbid yi ar, yi pl’er, mil’e gyic’e har.
    Yi nem ne, yi napem nape chidivqhaaxue!

    Divqhaqhaqaabze yi wi-aaqhaxer,
    Xhuichxhue chidivqhaaxue, haxem.
    Deede-uen quideey yiryquin-am, habi.
    Apl’e xuedivqhac’, deevqhapsalhe!

    “Dig’ag’uas dy psew dy hanebze daxe,
    Dy qhaac’exer wettiniw we!” jeedivqha-a.
    Dqhaxhuijiniw har, g’adqhategyijiniw,
    Ye-a dixueevqhaajhe!..

    . YEMUZ Yilmez
    . 06.03.2014
    . K.Maraş – Turkey

  17. CIRCASSIAN WRITING

    THE FORMATION OF THE WRITING OF CIRCASSIAN

    1. The dependent vowels are written with “ a , aa , e , ee , i , o , u , uu ,
    y ” letters.
    2. The short “ a ” which comes after the “ g’, h, h’, q, q’, qh, xh ”
    consonants is written with “ a ” letter and the long “ a ” is written with
    “ aa ” letter. The short “ e ” which comes after the other consonants is
    written with “ e ” letter and the long “ a ” which comes after the other
    consonants is written with “ a ” letter.
    3. The front and long “ e ” sound is always written with “ ee ” letter.
    4. The “ i ” letter which comes before or after the consonants or
    comes after semi-vowels as the only vowel is read like back “ ı ” vowel
    in Turkish. But the vowel “ i ” which comes after he consonant “ y ” is
    pronounced thinner and shorter.
    5. The “ o ” letter is pronounced long.
    6. The semi-vowel “ u ” which comes after the “ g, g’, k, q, q’, qh, x, xh ”
    consonants is written with “ u ” letter and the long “ u ” is written with
    “ uu ” letter. The long “ u ” which comes after the other consonants is
    written with “ u ” letter.
    7. The front “ i ” sound which comes after “ g, k, u ” letters or comes
    before or after the other consonants as the only vowel is written with
    “ y ” letter.
    8. In “ yy ”; the front “ y ” shows the vowel, the next “ y ” shows the
    consonant.
    9. The separated vowels which is at the beginning of the word are
    written with “ a ,aa , ee , i , o , uu , y ” letters. The separated vowels
    which are uttered separately from the former sound are written with a
    dash ( – ) in front of then. The“ -aa, -ee, -o, -uu, -y ” are long, “ -a, -i ”
    are short. “ -u ” is pronounced like semi-vowel.
    10. The separated diphtongs which is at the beginning of the word are
    written with “ ua , ue , uee , ui , uy ” united letters. The diphtongs which
    are uttered separately from the former sound are written with a dash ( – )
    in front of then. The “ –ua, -uee,-uy ” are long, “ -ue, -ui ” are short.
    11. Some of the free consonants are written with as the letters of simple
    consonants. Some of them are written as the letters of united consonants.
    12. The “ g ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters is read like
    “ g ”consonant in Turkish. The “ k ” letter which comes before “ e, ee,
    y ” letters is read like “ k ” consonant in Turkish. The vowel sound of
    “ y ” letter which comes as abone is not uttered.
    13. The “ h ” letter which comes before the vowels as single forms the
    voice groups in a trice.
    14. The “ i ” letter which comes before or after the vowels is read like
    the consonant of “AYIN” letter in Arabic.
    15. The “ y ” consonant which doesn’t comes after “ g, k, u ” but before
    or after the vowels is written with “ y ” letter.
    16. Pressed consonants are written by putting “ ’ ” apostrophie behind
    then. Apostrophie on “ g’ ” presses the back consonant of “ g ” letter,
    apostrophie on “ k’ ”presses the front consonant of “ k ” letter.
    17. When the united consonants come separately, a dash ( – ) is put
    between the letters while writing.
    18. The gerunds in Circassian are written as the given sample gerunds.

    PS: The “ u ” letter in Circassian is pronounced as “ oo ” in English.

    . – 1 – 06.03.2014 – Yılmaz Özcan

    THE WRITING OF CIRCASSIAN SOUNDS
    (KABARDIAN DIALECT)

    SOUND /
    WORD MEANING
    ..a (dependent short-vowel or dependent long-vowel)
    g’ah’ bring (short a)
    dame wing (long a)
    ..aa (dependent long-vowel)
    g’aah’ they’re bringing
    g’aag’ue come
    a (separated short-vowel)
    ane variety of table
    ade pliers
    yiy-am s/he hasn’t get
    jit-at we were saying
    aa (separated long-vowel)
    aax they’re taking from him
    yi-aa-am s/he never had
    jit-aat we’d told
    b
    nibe obdomen
    c
    cate sour cream
    ch
    chabe soft
    c’
    c’e new
    d
    dane silk
    dz
    dzin to throw
    ..e (dependent short-vowel)
    mel sheep
    yege read; call
    ..ee (dependent long-vowel)
    teepcheky plate
    yeegy she’s spinning wool
    ee (separated long-vowel)
    eey bad
    eex he’s taking from him
    g’i-eex he’s taking from him
    s-eex he’s taking from me
    f
    fe you; skin, leather
    f ’
    f ’i good
    g
    gaz gas
    gok’ s/he’s leaving from him
    gerc bean
    gegu play (semi-vowel u)
    gy
    gyane shirt
    gyide axe
    yagy they’re spinning wool (semi-vowel y)
    gu
    guawe mourning
    guiven to be late
    degu deal (semi-vowel u)

    – 2 – (1/2 left

    SOUND /
    WORD MEANING
    g’
    g’achten to take
    g’aag’ue come
    g’eege read; call
    g’oplhe s/he’s looking at here
    g’oh’a s/he’s appearing
    g’u
    yeg’u suitable (semi-vowel u)
    gh
    jigh tree
    h
    hane mother
    hade father
    h’
    h’a dog
    ..i (as dependent short-vowel)
    ci horse
    zi one
    i (separated short-vowel)
    iqhin to hold (as vowel)
    yi-iqhir the thing s/he holds
    t-ix take it from us
    acri-i Noah’s pudding
    i (as consonant)
    ialemet strange
    maine meaning
    j
    baje fox
    jh
    jhi old
    k
    karton cardboard
    kontrol control
    ket sheep-fold
    kezuwe in turns
    ky
    kyar the thing cracked
    kyits’ kid
    yaky they’re stepping
    yeeky he’s stepping (semi-vowel y)
    ku
    maxueku thursday (semi-vowel u)
    k’
    k’ape tail
    nek’eguugu stye
    l
    li meat
    lh
    lhec’in to wipe
    l’
    pl’i four
    m
    maze moon
    n
    ne eye
    ..o (dependent long-vowel)
    bo stable
    nobe today

    – 2 – (1/2 right)

    SOUND /
    WORD MEANING
    o (separated long-vowel)
    o sheepfold
    one it’s hanging
    ze-one they’re hanging each other
    ze-oh’a things are going bad
    p
    pe nose
    p’
    p’e place; bed
    yip-’a? isn’t he feeding
    q
    qaabze clean
    g’aqeeyin to burp
    qoplhe he’s looking back
    qoh’a he’s going behin
    qu
    mequ hay (semi-vowel u)
    q
    q’a graveyard
    q’u
    q’ueey cheese
    q’uih’ ship
    qh
    qha year
    qhaatxe spring
    qheeyin to cry
    qhogu road (semi-vowel u)
    qhu
    meqhu is drying (semi-vowel u)
    r
    weram street
    s
    se I; knife
    wines house
    t
    tane heifer
    t’
    nat’e forehead
    g’yt’-am he isn’t digging
    ts
    tsi wool
    ts’
    ts’e name; louse
    ..u (dependent long-vowel or dependent semi-vowel)
    bzu bird (long u)
    duneey world (long u)
    ..uu (dependent long-vowel)
    kuu deep
    guu bull
    -u (separated semi-vowel)
    xee-u he’s dipping it
    c’i-uxer buttons

    – 3 – (1/2 left)

    SOUND /
    WORD MEANING
    uu (separated long-vowel)
    uuwin howl
    g’a-uuwin howl
    ua (separated long-diphtong)
    uax they’re opening
    so-uate I’m explaining
    ue (separated short-diphtong)
    ueten to explain
    p-ueten? will you explain?
    uee (separated long-diphtong)
    ueexu he’s driving away
    s-ueex s/he is taking in front of me
    ui (separated short-diphtong)
    uix open; take it away
    g’i-uik’ go away this side
    uy (separated long-diphtong)
    uyxir taken away
    s-uyxir the thing taken from me
    v
    nive stone
    w
    wade hammer
    x
    xade garden
    xu
    txuog’ue he’s going for us
    nexu daylight
    xh
    pxha wood; wooden
    xheeyin to move
    xhu
    pxhui daughter
    ..y (as dependent long-vowel or as dependent semi-vowel)
    sy my
    g’yk’ get out of this
    y (separated long-vowel)
    yt’ two hands
    yxar the thing he’s taken from him
    g’i-yxar the thing he’s taken from him
    s-yxt he was taking from me
    y (as consonant)
    yatx they’re writing
    yege read; call
    yeegy s/he’s spinning wool
    yin big
    k’yyin to shout
    yoge s/he is reading
    z
    ze once
    nez coast

    – 3 – (1/2 right)

  18. . ADIGHE TXIK’ER

    . “ADIGHE TXIK’ER” G’IZERIXHUIR

    1. Maq de-uxem ya wijhxem g’ytxew habixem g’aaguetxew g’aag’ue
    maq ui zeecexer; ya “ a , aa , e , ee , i , o , u , uu , y ” maq ui h’arf
    zaquexemk’e dotxir.
    2. “ g’, h , h’, q , q’, qh , xh ” maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue
    “ a k’ec’ ”maqir zi “ a ” h’arfk’e, “ a k’ih’ ” maqir “ aa ” h’arfyt’k’e
    dotxir. Hadireey maq de-u-xem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ e k’ec’ ”
    maqir zi “ e ” h’arfk’e, “ a k’ih’ ” maqiry zi “ a ” h’arfk’e, dotxir.
    3. “ e psiqhue-k’ih’ ” maqir, sitim chiqhuey “ ee ” h’arfyt’k’e dotxir.
    4. Tirkuibzem yi “ ı ” maq ui qhuimir, Adighebzem “ i ” h’arfimk’e
    chidotxir.
    5. “ o ” h’arfim yi maqir, maq ui k’ih’iw g’ok’ir.
    6. “ g , g’, k , q , q’, qh , x , xh ” maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw
    g’aag’ue “ u nique ”maqir zi “ u ” h’arfk’e, “ u k’ih’ ” maqir “ uu ”
    h’arfyt’k’e dotxir. Hadireey maq de-uxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue
    “ u k’ih’ ” maqiry zi “ u ” h’arfk’e dotxir.
    7. Tirkuibzem yi “ i ” maq ui psiqhuer, Adighebzem “ y ” h’arfimk’e
    chidotxir. “ g , k ” h’arfxem ya wijhxem g’ytiw g’aag’ue “ y ” harfim yi
    maqir, maq ui niquew g’ok’ir.
    8. Zebqhadetiw g’aag’ue “ yy ” h’arfyt’im yape yit yi “ y ” h’arfim habi yi
    maq uir, yawijh g’yt yi “ y ” h’arfimy habi yi maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
    9. Maq ui guek’ zaquexer; psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem ya
    “ a , aa , ee ,i , o , uu , y ” maq ui h’arf zaquexemk’e, psalhexem xetxew
    ye ya k’ewix maqxew g’ichig’uexem ya h’arfxem ya pexem yequa k’ec’
    ( – ) naqhiche pitlhh’awe ya “ -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y ”
    guipxemk’e dotxir.
    10. Maq ui guek’ zeguetxer; psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem
    ya “ ua , ue , uee , ui , uy ” maq ui h’arf zeguetxemk’e, psalhexem
    xetxew ye ya k’ewix maqxew g’ichig’uexem ya h’arf zeguetxem ya
    pexem yequa k’ec’ ( – ) naqhiche pitlhh’awe ya“ -ua , -ue , -uee , -ui ,
    -uy ”guipxemk’e dotxir.
    11. Maq de-u xuytxem ya zi ah’ar ya maq de-u h’arf zaquexemk’e, ya
    zi ah’ary ya maq de-u h’arf zeguetxemk’e dotxir.
    12. “ e , ee , y ” h’arfxem ya pexem yitxew g’aag’ue “ g , k ” h’arfxem,
    Adighebzem cha-a ya maq de-u psiqhuexemk’e doger. Hawe “ gegu ”
    psalhemre habi g’iteexhuik’a psalhexemre ya “ ge.. ” guipim, “ dje..”
    maqk’ey deegefinus.
    13. Maq de-uiw g’aag’ue “ h ” harfim, zepimiwiw g’yk’ maq guipxer
    g’eeqhaxhuir.
    14. Maq ui psoxem ya pexem ye ya wijhxem yitiw g’aag’ue “ i ” h’arfim,
    Iarapibzem yi “AYIN” h’arfim yi maq de-uimk’e doger.
    15. “ g , k , u ” h’arfxem ya wijhxem g’ymitiwe maq ui h’arfxem ya
    pexem ye ya wijhxem yitiw g’aag’ue “ y ” h’arfim, Tirkuibzem chy-a yi
    maq de-uimk’e doger.
    16. Maq de-u xuizaxer, ya maq de-u h’arfxem ya wijhxem apostrof ( ’ )
    naqhicher g’iguetlhh’awe dotxir. “ g’ ” guipim yi apostrof naqhichem,
    “ g ” h’arfim yi maq de-u qhuimir yeexuizir. “ k’ ” guipim yi apostrof
    naqhichem, “ k ” h’arfim yi maq de-u psiqhuer yeexuizir.
    17. H’arf zeguetxem ya h’arfxer zek’elhipitiw hawe maq chh’axuexew
    g’ichig’uexem, habixem ya h’arfxem ya zexuakuxem yequa k’ec’ ( – )
    naqhiche detlhh’awe dotxir.
    18. Adighebzem yi “zerixhu-c’ik’e” psalhexer, chapxhaxem yaxet
    “zerixhu-c’ik’e (gerundium)” g’axhu psalhexer zeritxaxem xuedexew
    ttxin xueeys.

    . – 1 – 2014 Qha – YEMUZ Yilmez

    ADIGHEBZEM YI MAQXEM YA TXIK’EXER
    (QABERDEEY DIYALEKYTIR)

    MAQ CHAPXHA PSALHEXER
    ..a (maq ui zeece k’ec’ ye maq ui zeece k’ih’)
    g’ah’, h’a , qab, qha (maq ui k’ec’iw), dame (maq ui k’ih’iw), maxue
    ..aa (maq ui zeece k’ih’)
    g’aah’, g’aag’ue, yih’aas, qaame, qhaatxe, lhexhaa
    a (maq ui guek’ k’ec’)
    ane, ade, aze, ache, ase, abe;
    yiy-am, jit-at, wive-at, yi-ar, jy-ar, yiry-at
    aa (maq ui guek’ k’ih’)
    aax , aaxir, aaxt, aaxhce, aaxh, aaw;
    yi-aa-am, jit-aat, wive-aat, yi-aar, jy-aar, yiry-aat
    b
    bac, bide, nibe, ziwibidir, qab, c’ib
    c
    cate, ce, cent, yeece, nisace, quec, guec
    ch
    chabe, chen, ache, guache, g’ach, wech
    c’
    c’ale, c’e, mac’e, qhaac’e, xuec’, nec’
    d
    danew, de, made, xede, yeed, wered
    dz
    dze, dzin, teedzen, badze, yeedz, g’adz
    ..e (maq ui zeece k’ec’)
    mel, yege, ne, pe, jhe, se
    ..ee (maq ui zeece k’ih’)
    teep’e, f’eey, teedzen, jee-a
    ee (maq ui guek’ k’ih’)
    eex, eeyin, eeyt, eeyir, eeys, eeyiwe;
    g’i-eex, s-eex, f-eexir, zi-eex, xue-eeyin, t-eexir
    f
    fe, falhe, yefe, g’aafe, nef, nibef
    f ’
    f’eey, f’i, maf’e, l’if’ijh, af’, k’if’
    g
    gaz, gazete, gok’, goh’a, gen, gerc, degeey, gegu
    gy
    gyane, yigyi, yagy, tegy, yeegy, digy, dogy, habgy (y nique)
    gu
    guape, guek’in, gueex, gui, guu, zeguyxir, degu (u nique)
    g’
    g’ag’uen, g’eege, g’izet, g’yx, g’oplhe, g’oh’a
    g’u
    g’uar, g’uen, g’ueet, tg’uin, g’uytar yeg’u, t’eg’u (u nique)
    gh
    ghizin, lhaghe, jighiw, ghin, bghiripx, bghi
    h
    hane, hade, haa-a, hee, hi, hy, ho, hu
    h’
    h’alhe, h’i, xeh’a, deh’an, xueh’, soh’
    ..i (maq ui zeece k’ec’iw)
    bin, blin, xi, zi, yi, bqhui
    i (maq ui guek’ k’ec’)
    iqhin, iqh, ih’, ix, ipxir. ipxiw;
    yi-iqhir, t-ix, s-iqhs, ye-i, acri-is, acri-ik’e
    i (maq de-uiw)
    ialemet, iam-yl, maine, duia, Ysmeiyl, Seiyd

    – 2 –

    MAQ CHAPXHA PSALHEXER
    j
    jan, jen, bajew, bje, yoj, yij
    jh
    jhi, jhe, majhe, yajhe, l’ijh, yijh
    k
    karton, kart, kontrol, konser, ket, keey
    ky
    kyar, kyits’, yaky, ceky, yeeky, g’yky (y nique)
    ku
    dekuas, kued, dekueey, kuirit, kuyt’, xeku( u nique)
    k’
    k’ape, k’apse, nek’eguugu, yik’in, pik’, guek’
    l
    li, lejhen, pilelin, g’eelin, mel, mil
    lh
    lhap’e, lheped, lhelhen, malhe, xelh, delh
    l’
    l’i, l’en, mal’e, pl’i, melypl’, zil’
    m
    maze, mag’ue, xame, qaame, me, maq
    n
    naxue, ne, xenen, c’enen, den, ven
    ..o (maq ui zeece k’ih’)
    nobe, dog’ue, wizot, fo, yox, bo
    o (maq ui guek’ k’ih’)
    one, oh’a, owe, ot, o, or;
    ze-one, ze-oh’a, di-ot, zi-ok’, t-oxu, s-ok’
    p
    pase, pe, nape, yape, ziguep, dep
    p’
    p’alhe, p’e, yip’-a?, lhap’e, p’it’in, yap’
    q
    qab, qaabze, g’aqeeyin, qyyin, qoplhe, qoh’a, widiqin
    qu
    quaje, que, queedze, quiten, quyx, mequ
    q’
    q’a, q’aachh’a, q’axhuime, q’adek’, q’a-a, beq’
    q’u
    q’uafe, c’aq’ue, q’ueey, q’uih’, q’uyt’, q’uechin
    qh
    qha, qhaatxe, qheeyin, qhin, qhogu, qhyt’, maqh
    qhu
    qhuas, qhue, qhueeyin, qhuin, qhuyt’, meqhu
    r
    weram, dera?, mir, har, ziry, g’uer
    s
    se, sabe, nisac’e, xesin, wes, wines
    t
    tane, teetir, pitin, yitin, xet, yet
    t’
    t’u, t’eten, nat’e, g’yt’-am, g’aat’, g’izot’
    ts
    tseey, tsi, batse, xetsiwen, chh’ats, nebjhits
    ts’
    ts’e, ts’ixu, sots’ixu, h’ap’ats’e, ts’ine, ts’uwin

    – 3 –

    MAQ CHAPXHA PSALHEXER
    ..u (maq ui zeece k’ih’ ye maq ui zeece nique)
    t’uwe, duneey, g’uenur, gedu, nanu, bzu
    ..uu (maq ui zeece k’ih’)
    kuu, guu, nek’eguugu, diqhuirqhuu, cindirxhuu
    -u (maq ui guek’ nique)
    xe-u, xee-u, c’i-uxer, f’ep-u, yi-u, cxe-u
    uu (maq ui guek’ k’ih’)
    uu, uuwin, uuwt, uuw, uuwinut, uuwinur;
    de-uuwir, g’a-uuw, g’a-uuwir, de-uuwe, g’a-uuwe
    ua (dyftongu guek’ k’ih’)
    uaxiw, uadze, uachh’a, uac, uac’e, uade;
    so-uate, t-uac, t-uax, bo-uater, g’i-uaxir, zi-uaxir
    ue (dyftongu guek’ k’ec’)
    ueten, uen, uetin, uexu, uexuicxue, uent’en;
    p-ueten?, zi-uetir, yee-uet, t-uen, p-uetin, so-uer
    uee (dyftongu guek’ k’ih’)
    ueexu, ueec, ueec’e, ueek’e, ueedze, ueede;
    s-ueex, zi-ueex, g’i-ueedz, t-ueec, s-ueexu, zi-ueec
    ui (dyftongu guek’ k’ec’)
    uix, uine, uich, uip’en, uic’en, uidze;
    g’i-uik’, zi-uik’, s-uik’ir, s-uit-s, ze-uil’en, g’i-uix
    uy (dyftongu guek’ k’ih’)
    uyxir, uyxt, uycir, uyc’et, uyder, uydzar;
    s-uyxir, t-uyxt, ze-uyxir, p-uycir, g’i-uycar, si-uyct
    v
    nive, guiven, ven, mave, vag’ue, vaqa
    w
    wade, wase, zewen, g’awen, wigy, aw
    x
    xade, xeku, xoh’a, xoxhue, xex, g’ax
    xu
    xuabe, xueg’uen, xueeyin, xuyt, xuoze, nexu
    xh
    pxha, xheeyin, maxhce, baxha, pxhoqhu, yipxh
    xhu
    xhuas, melixhue, g’axhueeyir, txhui, pxhuyt’, mexhu
    ..y (maq ui zeece k’ih’iw ye maq ui zeece niquew)
    g’yk’, k’yyin, sy, dy , wy, cyt’, yaky (y nique)
    y (maq ui guek’ k’ih’)
    yt’, yt’iw, ychir, yxir, yxiwe, yxt;
    g’i-yxar, s-yxt, p-yxir, g’i-yxt, ze-yxir, t-yxinur
    y (maq de-uiw)
    yatx, yege, yeegy, k’yyin, yoge, Adigheey
    z
    ze, ziguer, aze, xuezen, nez, yiz

    – 4 –

  19. . ADIGE YAZISI

    “ADIGE YAZISI”NIN OLUŞUMU

    1. Ünsüz seslerin arkalarında onlara bitişik olarak gelen bağımlı ünlü
    sesler; “ a , aa , e ,ee , i , o , u , uu , y ” sade ünlü harfleri ile yazılırlar.
    2. “ g’, h , h’, q , q’, qh , xh ” ünsüz seslerinin (harflerinin) arkalarında
    gelen “ kısa a ”sesi bir “ a ” harfi ile ve “ uzun a ” sesi iki “ aa ” harfi ile
    yazılırlar. Diğer ünsüz seslerin arkalarında gelen “ kısa e ” sesi bir “ e ”
    harfi ile ve “ uzun a ” sesi ise bir “ a ”harfi ile yazılırlar.
    3. “ İnce-uzun e ” sesi, her zaman iki “ ee ” harfi ile yazılır.
    4. Türkçe’deki “ kalın ı ” ünlü sesi, Adıgece’de “ i ” harfi ile yazılır.
    Ancak “ y ” harfinin arkasında gelen “ i ” harfinin sesi, daha ince
    olarak okunur.
    5. “ o ” harfinin sesi uzun olarak çıkar.
    6. “ g , g’, k , q , q’, qh , x , xh ” ünsüz seslerinin arkalarında gelen
    “ yarım u ” sesi bir “ u ” harfi ile ve “ uzun u ” sesi iki “ uu ” harfi ile
    yazılırlar. Diğer ünsüz seslerin arkalarında gelen “ uzun u ” sesi ise bir
    “ u ” harfi ile yazılır.
    7. Türkçe’deki “ ince i ” ünlü sesi, Adıgece’de “ y ” harfi ile yazılır.
    Ancak “ g , k ” harflerinin arkalarında gelen “ y ” harfinin sesi yarım
    ünlü olarak çıkar.
    8. Yan yana gelen iki “ yy ” harfinden önde olan “ y ” harfi onun ünlü
    sesini ve arkada olan “ y ” harfi ise onun ünsüz sesini gösterir.
    9. Sade ayrılan ünlü sesler; kelimelerin ilk sesleri olarak geldiklerinde
    “ a , aa , ee , i , o , uu , y ” sade ünlü harfleri ile ve kelimelerin içlerinde
    ya da sonlarında geldiklerinde harflerinin önlerine kısa çizgi ( – ) işareti
    konarak g“ -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y ”rupları ile yazılırlar.
    10. Birleşik ayrılan ünlü sesler; kelimelerin ilk sesleri olarak
    geldiklerinde “ ua , ue , uee , ui , uy ” birleşik ünlü harfleri ile ve
    kelimelerin içlerinde ya da sonlarında geldiklerinde birleşik harflerinin
    önlerine kısa çizgi ( – ) işareti konarak “ -ua , -ue , -uee , -ui , -uy ”
    grupları ile yazılırlar.
    11. Serbest ünüz seslerin bir kısmı sade ünsüz harfleri ile ve bir kısmı
    ise birleşik ünsüz harfleri ile yazılırlar.
    12. “ c ” harfi “ ince ş ” sesini ve “ ch ” grubu ise “ kalın ş ” sesini gösterir.
    13. “ g , k ” harflerinin arkalarında gelen ince ünlü harfler; onları, ince
    ünsüz sesleri ile okutur. Ancak “ gegu ” kelimesinin “ ge.. ” grubu,
    “ dje.. ”sesiyle de okunabilir.
    14. Ünsüz ses olarak gelen “ h ” harfi, kesintisiz olarak çıkan ses
    gruplarını oluşturur.
    15. Arapça’nın “AYIN” harfinin ünsüz sesi, “ i ” harfi ile yazılır.
    16. “ x ” harfi, normal olarak “ ince k ” sesi ile “ h ” sesinin birleşimi
    bir sesle okunur.Ancak çoğul eki olarak gelen “ xe ” grubu, Türkçe’nin
    “ ha ” sesiyle de okunabilir.
    17. “ g , k , u ” harflerinin arkalarında olmadan tam ünlü harflerin
    önlerinde veya arkalarında gelen “ y ” harfi, Türkçedeki ünsüz sesi
    ile okunur.
    18. Sıkılmış ünsüz sesler, ünsüz harflerinin arkalarına apostrof ( ’ )
    işareti konarak ya zılırlar. “ g’ ” grubunun apostrof işareti “ g ” harfinin
    kalın ünsüz sesini ve “ k’ ” grubu nun apostrof işareti ise “ k ” harfinin
    ince ünsüz sesini sıkar.
    19. Birleşik ünsüz harflerin birleşen harfleri; biribiri arkasında ama
    birleşmeden ayrı sesler olarak geldiklerinde, aralarına kısa çizgi ( – )
    işareti konarak yazılırlar.
    20. Adıgece’nin “zarf-fiil” kelimeleri; seslerin yazılışlarına örnek olarak
    verilen kelimelerden “zarf-fiil (gerundium)” olanların yazıldıkları gibi
    yazılmalıdırlar.

    . – 1 – 2014 Yılı – Yılmaz ÖZCAN

    ADIGECE’NİN SESLERİNİN YAZILIŞLARI
    . (KABARAY DİYALEKTİ)

    “ a = kısa a ” sesi olarak: “ aa = uzun a ” sesi olarak:
    ( g’ ) g’ah’ : getir . . g’aah’ : getiriyorlar
    ( h ) ha : o (zamir) . . haa-a : değil, hayır
    ( h’ ) xeh’at : giriyordu . . xeh’aat : girmişti
    ( q ) qab : kabak . . qaabze : temiz
    ( q’ ) q’a : mezar . . q’aachh’a : mezar başı
    ( qh ) qha : yıl, sene . . qhaatxe : ilkbahar
    ( xh ) yitxha : çizgi çiz . . yitxhaat : çizilmişti

    “ kısa e ” sesi: “ a = uzun a ” sesi olarak
    mel : koyun maze : ay
    ne : göz dame : kanat

    ..ee
    f’eey : kirli teep’e : üstünü ört, kapat
    yeeky : adım atıyor g’eex : (ot) biçiyor; aşağıya in

    ..i
    ci : at zi : bir
    yiz : içi dolu bide : sert

    ..o
    nobe : bugün xoh’a : giriyor (suya vb.)
    bo : ahır txuog’ue : bizim için gidiyor.

    . “ u = uzun u ” sesi olarak
    . bzu : kuş
    . t’u : iki
    ..y
    sy : benim sych : üç bıçak
    cyt’ : iki at g’yx : içinden çıkar

    ..yy
    cyyin : bir şeyi uzatmak k’yyin : bağırmak
    byy : düşman fyyin : ıslık çalmak

    a , aa , ee , i , o , uu , y
    ane : yemek masası ot : kenarında duruyor
    ade : pense, kıskaç oh’a : kenarına yaklaşıyor
    aax : ondan alıyorlar uuwin : ulumak
    aaxar : ondan aldıkları uuwir : uluyan
    eeyin : kötü olmak yt’ : iki el
    eex : o ondan alıyor yxir : elinden aldığı şey
    ix : ondan al
    iqhin : elinde bulundurmak

    -a , -aa , -ee , -i , -o , -u , -uu , -y
    jis-at : söylüyordum t-ok’ : önümüzden çekiliyor
    yip-at : boyuyordun si-ot : önünde duruyorum
    jis-aat : söylemiştim ne-u : insan yüzü, sima
    jy-aat : söylemişti xee-u : içine batırıyor
    s-eex : elimden alıyor g’a-uuwt : uluyordu
    p-eex : senden alıyor de-uuwir : beraber uluyan
    t-ix : elimizden al g’if-yxt : elinizden alıyordu
    s-ix : elimden al p-yxar : senden aldığı şey
    ye-i : “inat” ünlemi
    acri-i : aşure

    – 2 –

    ua , ue , uee , ui , uy
    uax : açıyorlar uixin : açmak
    uade : kenarına dikiyorlar uiv : kalın
    ueten : açıklamak uyxir : açmakta olduğu şey
    uexu : iş uyder : kenarına diktiği şey
    ueex : açıyor
    ueede : kenarına dikiyor

    ua , -ue , -uee , -ui , -uy
    so-uate : açıklıyorum g’i-uik’ : bu yana çekil
    zi-uax : açıyorlar t-uik’ : önümüzden çekil
    p-ueten? : açıklar mısın? f-uyxt : önünüzden alıyordu
    s-uetin? : masaj yapayım mı? s-uyxir : önümden aldığı şey
    t-ueex : önümüzden alıyor
    zi-ueex : açıyor

    b
    nibe : karın
    c
    cate : kaymak
    ch
    chabe : yumuşak
    d
    danew : ipek olarak
    dz
    dzeliw : söğüt olarak
    f
    fe : siz; deri
    g
    gaz : gaz
    gerc : fasulye
    gegu : oyun; düğün
    gy
    gyane : gömlek
    yigyi : şimdi
    yeegy : eğiriyor
    gu
    degu : sağır
    gh
    jighiw : ağaç olarak
    h
    hane : anne
    hade : baba
    i
    ialemet : acayip
    maine : mânâ, anlam
    j
    bajew : tilki olarak
    jh
    jhi : eski; rüzgâr
    k
    karton : karton
    kontrol : kontrol
    kezuwe : sırayla
    ky
    kyar : çatlamış olan
    yakyiw : onlar adım atarak
    yeeky : adım atıyor
    ku
    h’akuiw : fırın olarak

    – 3 –

    l
    li : et
    lh
    lhi : kan
    m
    maze : ay
    n
    ne : göz
    p
    pe : burun
    q
    qab : kabak
    qaabze : temiz
    g’aqeeyin : genirmek
    qoplhe : zulaya bakıyor
    qoh’a : ardına geçiyor
    qu
    mequiw : kuru ot olarak
    qh
    qha : yıl
    qhaatxe : ilk bahar
    qheeyin : ağıtla ağlamak
    qhu
    meqhu : kuru hale geliyor
    r
    weram : cadde
    s
    se : bıçak
    wines : evdir
    t
    mate : sepet
    ts
    tsi : yün
    v
    guiven : gecikmek
    w
    wade : çekiç
    x
    xade : bahçe
    xoh’a : katılıyor
    xu
    nexu : ışık
    txuog’u e : bizim için gidiyor
    xh
    pxha : odun, ahşap
    xheeyin : kımıldamak
    xhu
    g’axhuiw : oluşarak
    y
    yatx : yazıyorlar
    yege : oku; çağır
    yoge : okuyor; çağırıyor
    z
    ze : bir defa, bir kez

    – 4 –

    c’
    c’ale : genç
    f’
    maf’e : ateş
    g’
    g’ag’uen : gelmek
    g’aag’ue : gel
    g’eege : oku; çağır
    g’oplhe : bu yana bakıyor
    g’oh’a : ortaya çıkıyor
    g’u
    yeg’u : uygun
    h’
    h’alhe : yük
    k’
    k’apse : halat, ip
    nek’eguugu : göz arpacığı
    l’
    l’i : erkek, er, adam
    p’
    p’e : yatak; yer
    yip’-a? : beslemiyor mu?
    q’
    q’a : mezar
    q’u
    q’uih’ : gemi
    t’
    nat’e : alın
    g’yt’-am : kazmıyor
    ts’
    ts’e : isim, ad

    xuezin : Cer xued-zas: Sütünü süzdük. zin : Cer d-zas : Sütü süzdük
    yisen : Pqor yit-sas : Direği diktik xesen: Jigh xet-sas : Ağaç diktik

    g’uenu : gidecek (gelecek zamanda). g’ueniw : gitmek için (zarf-fiil).
    yidinu?: dikiş dikecek mi? ( ” ” ). dzeliw : söğüt olarak ( ” )

    – 5 –

  20. Circassian, Arab or what ever your ethnicity is, does this crap really matter in this age of weakness that is result of decadence, consumerism and lack of science? It seems that we are more concerned with trivial historical information, instead of creating a new future history for our future grandchildren.

    • Totally to the opposite, our grandchildren owe it from us to preserve what you call a trivial history to enjoy it, learn from it & be proud of it too as much as we do. Our grandchildren will have their chance to excel at their time in their own way, personally I am not worrying about that. But what worries me is that there would not need to a come a day when our grandchildren with their bright & clever minds look upon us how ignorant and irresponsible we are in not preserving their beautiful heritage that is in the case of circassians as old as the faro times.

      Cheers,

  21. . ÇERKESÇE YAŞAMAMALI MI?!.

    . “Çerkesçe Öğrenim”e ilginin azalmasının nedenleri çoktur. Ancak
    en başta gelen nedeni, “Slav Yazısı” prangasının ona vurulmuş olması
    ve bu durumun; üniversitelerin dilbilimle ilgili akademik çevreleri ile
    Çerkes Sivil Toplum Kuruluşları yöneticileri tarafından, toplumu’nun
    arzu ve isteklerine aykırı olarak ısrarla savunulmasıdır.
    . Dünyanın en mükemmel kitapları, en iyi öğretim dokümanları, en
    iyi öğretmenleri sağlansa da; Çerkes Dilleri’ne uymayan, onların
    yazılarını yeterince “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getiremeyen,
    başka bir ifade ile söz konusu dillerde, insanın algılama ve ruhsal
    yapısına uygun bir yazı oluşturamayan “Slav Yazısı” ile; Çerkes
    Dilleri’nin yeni nesillere yaygın olarak öğretilebilmesi mümkün
    değildir. Slav Yazısı ile Çerkes Dilleri’ni öğrenenlerin sayısı, o dilleri
    unutanların sayısının % 3′ ü kadar dahi olamayacaktır. Çünkü Slav
    Yazısı, teknik olarak Çerkes Dilleri’ne uygun olamamaktadır. Slav
    Yazısı’nın imlâsı bu dillere ağır gelmektedir. Bu durum; iki nedenden,
    kaynaklanmaktadır. Adıgece’nin ses özellikleri ile Slav Harfleri’nin
    orfografik özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Bu hususu biraz açacak
    olursak; Adıgece’nin ünsüz sesleri çok olup, çok ünsüzlü hecesi olan
    kelimelerinin miktarı ile bunların kullanım yoğunlukları fazladır.
    Slav Yazısı’nın ise, dik çizgilerle oluşan harflerinin miktarı çoktur.
    Bu harfler; çok ünsüzlü hecesi olan kelimelerin yazılarını metin
    (tekst) içerisinde yeterli olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma
    getirememektedirler. Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece bir metin
    içerisinde; çok ünsüz harfli hecesi olan kelimelerin harflerinin
    seçilmeleri, seslerinin anlaşılmaları, bunların anlamlarının okuma
    süresince zihinde tutulması zor olmaktadır. Bu sebepten dolayı
    Slav Yazısı ile yazılmış Adıgece yazıların okunmaları zevkli değil,
    tam aksine sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, bu durum ise, insanı Adıgece
    yazı yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak çalışmaktan soğutmaktadır.
    Başka bir ifade ile bu dillerin kendi doğal kullanışlı yazı sistemlerinin
    eğitim ve öğretimde kullanılmasına müsaade edilmediği ve ısrarla
    dayatılan yazı sisteminin de bu dillerde kullanışlı olamadığı için,
    Çerkes Dilleri’ni bilenler dünyada gittikçe azalmaktadır. UNESCO
    da bu dillerin kısa zaman içinde öleceklerini belirtmekten başka bir
    şey yapmamaktadır. UNESCO’nun esas görevlerinden birisi de, bu
    “Kültürel Jenosid”i durdurmak olması gerekirken tam aksine olarak
    olaya seyirci kalmayı tercih etmektedir. Bu durumlar görüldüğü ve
    bilindiği halde; Slav Yazısı’nın Çerkes Dilleri’nde kullanılmasına
    devam edilmesi için ısrar edilmektedir. Rus Yönetimi’nce; bu dillerde
    yazı değişikliği yapılamayacağı hakkında, kanunla yasak getirilmiştir.
    Bu yasak, çok haksız bir durumdur. İnsan haklarının ayaklar altına
    alınmasıdır. Bu durum; insan haklarının genel olmadığını, ancak
    uygun görülen halklar için söz konusu olabileceğini göstermektedir.
    Çerkesler; yaşayabilmek için kendilerini savunma dışında dünyada
    hiçbir ulusa ve insanlara saldırmamışlar ve onlara herhangi bir zarar
    vermemişlerdir. Ama Çerkesler’e en ağır jenosid uygulanmıştır. Fiziki
    jenosid yeterli görülmemiş, jenosidden arta kalan insanların % 90’ı
    öz vatanlarından sürülmüşlerdir. Bunların % 90’nı sürgün yollarında
    ölmüştür. Bu kadar zülum de yeterli görülmemiş, sağ kalanların
    üzerinde bu güne kadar devam eden acımasız bir “Kültürel Jenosid”
    uygulanmıştır. Bu da yeterli bulunmamış ki, diyasporada kültürel
    bakımdan tam da nefes alabilecekleri bir sırada, bir takım gizli
    temaslarla “Slav Yazısı” prangasının diyasporadaki insanlara da
    vurulması sağlanmıştır. Şimdi ise, bu pranga sayesinde Çerkes
    Kültürü’nün ihyâ olacağı söylenerek Çerkes Toplumu ile alay
    edilmektedir!..
    . Dünya’daki bilim insanları ve akademisyenler; Çerkes Dilleri’ne
    ve Çerkes Kültürü’ne sahip çıkmazlarsa, kısa bir zaman içinde bu
    diller ve Çerkes Kültürü dünyadan tamamen silinecektir. Çerkesler’in,
    dillerini ve kültürlerini yaşatmak için önlem alabilmeleri mümkün
    değildir. Çünkü; sadece kanunla yasak konulmakla kalınmamış, bir
    takım gizli temaslarla “yazı prangası”nın diyasporadaki insanlara da
    vurulması sağlanmıştır. Slav Yazısı teknik olarak Çerkes Dilleri’ne
    uymasa da, Çerkesler bu yazıyı kullanmak zorundadırlar. Bunun
    anlamı şudur: Çerkesler; dillerinin ve kültürlerinin ölümünü, elleri
    bağlı olarak seyretmek zorundadırlar. Bu ne biçim bir adalet?!. Ne
    kadar haksız ve hazin bir durum!..
    . Değerli akademisyenlere, bilim insanlarına ve vicdanı olan bütün
    aydınlara soruyorum: Lütfen aynı haksızlığın size de yapıldığını bir
    düşünün! Öyle bir dünyada siz mutlu olabilir misiniz?!. Konunun çok
    üzücü olan bir tarafı da; Avrupa ve dünyanın diğer ülkelerindeki bilim
    insanlarının, akademisyenlerin bu kültürel jenoside ses çıkarmamaları
    ve Türkiye’deki akademisyenlerin ise bu kültürel jenoside katkıda
    bulunmalarıdır. Kanaatime göre Çerkes Dilleri ve Kültürü; dünya
    ülkelerine ve insanlığa zararlı değildir. Tam aksine Çerkes Kültürü;
    dünyaya güzellikler, moral değerleri, insani değerler, güzel duygular
    ve sanatlar katmaktadır… Bu nitelikleri taşıyan Çerkes Kültürü’nün
    ve onun dili olan Çerkesçe’nin yaşamaması mı gerekiyor?!.
    . Çerkes Dilleri ve Çerkes Kültürü’nün yaşayabilmesi için onun,
    ilk önce teknik olarak kendisine uymayan “Slav Yazısı” prangasından
    muhakkak kurtarılması gerekmektedir. Kafkasya’daki kimi cesaretli
    Çerkesler de “Slav Yazısı’nın Çerkes Dilleri’ne uymadığını” açıkça
    ifade etmektedirler. Ama her ne hikmetse, Slav Yazısı’nın bu dillerde
    kullanılmasına devam edilmesi için bizim akademisyenlerimiz başta
    olmak üzere ısrar edilmektedir. Âdeta “Slav Yazısı’nın Adıgece’yi
    boğmasına seyirci kalınması ve hatta marifetli kişi ve kuruluşlarca bu
    kültürel jenoside katkıda bulunulması” için bütün dünya anlaşmış
    gibidir. Ne diyelim, dünyaya hayırlısı olsun…
    . Ancak kanaatime göre yanlış yapılmaktadır! “Kültürel Jenosid”i
    uygulayanlar ile ona çanak tutanlar, aslında kendilerinin çukurlarını
    kazmaktadırlar!.. Yeterli bir inceleme yapıp etraflıca düşünürlerse,
    yaptıklarının ve haksız uygulamalarının çok yanlış olduklarını, kendi
    çıkarlarına da uygun olmadıklarını görebilirler!.. Gene de şövence
    düşünüş ve tutumlarında ısrar edeceklerse, artık kendileri bilirler…
    Ama yanlışlarının gelecekteki acısını muhakkak hissedeceklerdir!..
    Demek ki onlar, GRİ BİR DÜNYAYI tercih ediyorlar. Bu durumda
    kendilerine, “GRİ DÜNYANIZ SİZLERE HAYIRLI OLSUN!..”
    demekten ve iyilikler dilemekten başka yapılabilecek bir şey yoktur…
    Bizler de, artık içi boş sözlere kanıp umutlanmamalıyız…
    . Madem Çerkes Dilleri ile Çerkes Kültürü’nün yozlaştırılmadan
    yaşatılması sahiden istenmiyor, o halde niye bu insanlar boş yere
    oyalanıyor?!. Onların zamanları kendilerinden niye çalınıyor? Bu
    insanlara dürüst olarak davranılsa da, “Artık Çerkesçe’nin ve Çerkes
    Kültürü’nün yaşatılmasına gerek duyulmadığı” kendilerine söylense
    ve ona göre davranılsa daha doğru ve etik bir hareket olmaz mı?!.
    Çerkesler, kendilerine dürüst olarak davranılmayı hak etmiyorlar mı?!.
    . Adıge Toplumu’ndan bir kişi olarak; Türkiye’nin ve Dünya’nın
    akademik çevreleri ile dilbilim insanlarına şunu söylemek istiyorum:

    . ÇERKESÇE’NİN ÖLMESİ; SİZLER İÇİN, HERKES İÇİN VE
    DÜNYA İÇİN HİÇ DE İYİ OLMAYACAKTIR!..

    . Yılmaz Özcan
    . 29.11.2014

  22. DIMIG’UEDIJIN CHH’AK’E ZIGUEREXER TC’EFIN XUEEYS!..

    Dig’aafe quideeyk’e dig’aanewe g’axhug’aac’exem deeplhiw
    dichitk’e, Adighebze, Adighe Kuiltur uexuiqhuexem chh’ak’e
    xamexem zeezipxaxem ji-ac’e daxuexhuk’e; dig’uedijin f’ek’a
    Adighexer dizidinesin zi c’ip’e chi-a-am. Dy kuimbxer g’izerat’
    c’ik’exem ya zaxuedexer tlhaqhuifiw, Adighexer dimig’uedijiw
    dipsewifin chh’ak’e sebep xhuinu ziguerexer zerijilek’e tc’efin
    xueeys!.. 19.12.2014 YEMUZ Yilmez

  23. For those interested this is list of Circassian athletes competing in Rio 2016 under Russian Federation team:

    1- Bilal Makhov (= day/happinness) (Freestyle Wrestling 125Kg)

    2- Aniuar Geduev (Aniuar = Avar, Geduev = Ketoev or Chetu = Cat) (Freestyle Wrestling 74Kg)

    3- Petr Khamukov (= Khamuqa) (Boxing 81Kg)

    4- Beslan Mudranov (= Mudran) (Judo 60Kg)

    5- Rustam Assakalov (Greco-Roman Wrestling 85Kg)

    Rustam Assakalov is Abzakh, all others are either Keberday or Beslaney

    • Conclusion of Circassian athletes participation in Rio 2016 Olympics:

      Four players competed & harvested 1 Gold plus 1 Silver

      Player supposed to compete in Greco-Roman wrestling was not in the team.

  24. This was a great read! My father is Circassian and lived in Cairo all his life because his dad served in a high rank in the military. We lost complete history of our ancestors and know anything (to the extent that we only know our first,middle and last name only) except the fact that we are Circassian! Born and raised in Abu Dhabi.

    It would be great and self-esteeming to be able to reunite and get an idea of what our story is!

    Please contact me for any relevant info!

  25. WY KUEC’IM SICHIQHAJEEY!
    .
    “Qhogu jije sig’yk’iry nobe
    Se h’ac’ew sig’ipxueg’uas! (2)”
    “Zi apl’e g’izecek’ zaquey
    Zi wipc’ey wig’izemiwipc’! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Hade xekuijhiw Qafqasiw,
    We sy pse, we sy duneey!
    Xame xeku sicheezecasy
    Wy kuec’im sichiqhajeey!
    .
    “G’isxuefh’y zi c’ag’ue f’its’e
    Seecasy teep’en g’isxuefc’! (2)”
    “Sidefceey Uachh’amaxuejhimy
    Sy jheguir yezivqhaqhac’! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Hade xekuijhiw Qafqasiw,
    We sy pse, we sy duneey!
    Xame xeku sicheezecasy
    Wy kuec’im sichiqhajeey!
    .
    “Se syguim xelhxer yigyipstu
    Guimaxew g’ipxues-uetens! (2)”
    “Sy guic’em yi chexu guipsisery
    T’eg’u – t’eg’uiw g’ipxues-uetens! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Hade xekuijhiw Qafqasiw,
    We sy pse, we sy duneey!
    Xame xeku sicheezecasy
    Wy kuec’im sichiqhajeey!
    .
    “Qhogu hane jije teetaxem
    Ya weredim g’ic’ede-uik’! (2)”
    “Zeeyincew g’ana wy binxemy
    Wy bqhaafe yaxuize-uix! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
    Hade xekuijhiw Qafqasiw,
    We sy pse, we sy duneey!
    Xame xeku sicheezecasy
    Wy kuec’im sichiqhajeey!

  26. GUIMQAALE WEREDIR
    .
    WEZI Muratk’e zeger marje!
    C’ale f’its’e queqhu-a woy?!.
    Ci qhuirim teesiry woy marje!
    Qhuise pxuexhuin-a woy?!.
    .
    Wy ci pexuijhiry woy marje!
    Zeripxec’ibqhue woy!
    Guimqaale guibqhamy woy marje!
    Murat chozawe woy!
    .
    We wy nibjheqhuxery woy marje!
    G’izeroqhaachte woy!
    C’ilher g’amichtewre woy marje!
    Murat g’achten-am woy!
    .
    Teet prystafiry woy marje!
    Murat k’elhopxhue woy!
    Bghi pxhuante bidemy woy marje!
    Murat doh’ajir woy!
    .
    We mequmecic’exem woy marje!
    Vi c’oqhac’ejire woy?!.
    “We wy jaqhueqhuxery woy marje!
    Jeeyimy g’ipxuosk’er woy! (2)”
    .
    .
    XEKUIM DICHIRAXUIM ADIGHEXER ZETIRIZAWIK’A C’IK’EXER
    ZILHAQHUIW ZIPSEWA ZI ADIGHEL’IM HAXER G’IZERY-UATER:
    .
    FIG’ADA-UE TS’IXUXE!
    .
    Fig’ada-ue ts’ixuxe!
    Fig’ada-ue psory!
    Psalher Qafqas quircijhxers:
    Yamic’ejim xeh’aa uexhuiqhues,
    Zeman pcaqhuem c’yxhuima guawes,
    Nobe fyguim g’adqhak’ijinur!..
    .
    Se ha maxuem q’uih’ teedzap’em
    Sig’i-uik’iry sig’eejhas!
    Que yechanem sig’asawe
    Zi cu g’aag’uew g’isxuezas!
    .
    Jhak’em nepsir g’ichipitg’uim
    Selam tiqhuer yiroh’alhe,
    Sig’oguibjhiry “l’i yi lhepqim”
    Jis-aw c’alem sixuoxhuic’e.
    .
    “Zi lhebaques we wy nepsir,
    Plhaqhuijinum g’ipxuenejir.”
    Jy-aw cumy sy lhewijhir
    Yi qhogu hanew c’epxhuejas.
    .
    Se g’izokyir ha lhebaquer,
    Bqhuenc’aqh guerim siroh’al’e!
    L’awe chilhir c’eeqhu cheniquem!
    L’ewe chilhir habi xiwibjem
    Zi chytxu xhuiniw g’ic’ek’ins!
    .
    Zy gyanebqhar fic’a hanem
    Yi ner g’aaplhew pser chynas!
    Zy psem yege yi sabyyiry,
    Zeca bqhaafem c’eqhuelhh’aas!
    .
    Nasipincew g’aalhxua ts’ig’uir
    Cxeniw xueeysy xok’yyik’!
    Zy pse pitxem har zexaxiry
    Plhaqhuiw yaguir g’owizik’!
    .
    T’eg’u che-uijiry awa diqham
    Yi ne ts’ig’uxer c’ylhefas!
    Sery c’ag’uer zihanezequem
    H’adeteepxhue yaxuesc’as!
    .
    Cum jy-aawe se sy nepsir,
    C’ag’uem teetiw slhaqhuijas!
    Mys habdeejim sywvik’iry
    Se th’alhane bidew sc’as:
    .
    G’izeda-uer, aqil zy-ar,
    Mi uexu bzagem g’eezqhaliniw
    Yngyilyzimy Tirku pachtih’imy
    Sy xeku daxer chisxhuimeniw!
    .
    Yemine wizir zixeh’apawe
    Ziteeg’uedejir Tirkuim nesaxers!
    Ya nexhibyt’ir xir g’awquibeeyiry
    H’ap’ats’e uisiw xeg’uedejaxes!
    .
    G’aneja t’eg’uir mi quak’e – bghik’em
    Deviwbidawe divoqhal’ih’ir!
    Fe yit’aney fy th’alhanes,
    De dy ts’ixuxer f’iwe flhaqhuiw,
    Bghiris lhepqiw chi-a psomy
    F’i g’eexhuil’em fe fy guapew!
    Har hapxuedew chitir pejim
    Zilhemik’xer chixeg’uadem,
    Dy ts’ixuibzxer cipl’ejhaqhaw
    Xhaan beeyguelxem chizerapxhuem
    Xet yi h’ade fe vqheeyar?
    .
    Leey g’itteeh’aw sit c’evdar?
    H’apechipxe byyim yaxuexhuiw
    Sit fe diwe c’evmitxar?
    Zem Chamylim, zem Halih’im,
    Zem pachtih’im firyl’ig’ues!
    .
    Denew p’ere fe ts’ixuqhaapts’ew
    Yeminejhxem fy g’eejhap’er?
    Xet yi xabzem teediwixuenu
    Fe fy h’adem yi c’elhh’ak’er?
    .
    Sin fxuetc’inut blachh’a f’etiw
    C’im har xept’em c’ir ghizinus!
    Maf’e tc’ire fixeedqhaash’am,
    Wiz xek’inus fy jherimem!
    .
    Har psom nexhire nexh fxuefaches,
    Uis faxuexhuim psipts’eblejhxem!
    Ts’ixu nailetir ziteexuawe
    Chxhuih’ir chxhuih’im xireeg’uade!
    Zy guibamp’e mit’isaxem
    Fe fy wijhir yaxuixhu maxue!
    .
    Adighe beyraq guichery,
    Weey jhibqham zereeh’a!
    .
    Dy deej ya xhabarxery
    Xet de g’itxuyh’inu?!.
    .
    Dy deej ya xhabarxery
    Xet de g’itxuyh’inu?!.
    .
    Dy deej ya xhabarxery
    Xet de g’itxuyh’inu?!.
    .
    G’eeger: PCHIZEBYY Misosticxue
    .
    GUI LHIFTE:
    Mibdeejim tettxeja ha pselhek’er; de Adighexem deejk’e zi ybreticxue
    xhuin xueeys! Adighe Lhepqim dy chh’am ha g’iryg’uaxem, habi hatk’e
    dig’aaqhawicin xueeys! Adighexem g’idac’il’a jenosydicxuem yi zi ah’a
    t’eg’uir yilhaqhuiwe zipsewa zi Adighel’im haxer g’ic’y-uetar; g’axhuinu
    c’eble Adighexer dig’yqhawicin chh’ak’es!.. Ha zemanim dy Adighexer
    g’aziqhapts’axem ya binijxem; nobey jeey de Adighexer, “Slav Txik’er
    Adighebzem yog’uir” ja-ary tinciwe dig’aaqhaapts’er! Adighebzem zyk’
    g’eemig’u Slav Txik’er lhechiqhak’e zeridaqhah’ak’e g’aminexewe, ya
    bzequitexem dy Adighebzer yiraqhaquiter!.. Hary, de tlhaqhuif-am!..
    Adighexer sit chiqhue dig’ichiwicinur? Habi hatk’e dig’awicin xueey-a?!.
    Adighebzemre Adighe Kuilturimre l’ejxewe haxer t-ac’ek’a xhua newijh
    dig’ichiwicinur?!. Adighebzemre Adighe Kuilturimre dymi-aj xhua newijh
    dig’awicime, habi zyk’ zi maine yi-ajinu-am! Dipchil’xewe dipsewijinus!
    Harasy g’itc’exhuenu dy binxem, c’eble Adighexem ya g’ag’uenuxer f’i
    zerixhuinim pejiw dixueeyiwe chitime; zyk’ zeman nec’ bledmiqhak’iwe,
    zi maxue yape gyic’e dig’awiciw, dy Adighe Txibze Cexydxem yalhxery
    xepchaw g’axhuiw witikuim g’yh’aa, Adighebzem yi txiqhaxer yiryquiw
    yegeqhuaf’ere zeeh’aqhuaf’ere g’aziqhaxhu, habi yi daxaqhar naxuew
    g’aziqhalhaqhu, alternatyfince Adighe Txik’er; yape gyic’e dy winexem,
    k’elhig’uewe dy yeqhagyap’exem chizeeth’awe dixueejhen xueeys!..
    17.08.2016 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    . YISTAMBILAG’UE
    .
    Wo sy hadejh pc’ant’e guichem
    Ciguir chizec’ac’e,
    Sy guic’er g’ichytxhiwre
    Xekuir saqhabghine,
    Wo wo wo ry ra,
    Yistambilim dace miqhuery de!
    Yistambilim dace miqhuery de!
    .
    Wo Yistambil qhogu guichery
    Weey wineceg’aacey,
    Sy qaceniw daxery
    Jilem g’ideznawe,
    Wo wo wo ry ra,
    Yistambilim dace miqhuery de!
    Yistambilim dace miqhuery de!
    .
    Wo sy cipxhu nexhic’e guicher
    Zerichh’ats baryney,
    Dy deey zeribiniwre
    Se g’isk’eric’awe,
    Wo wo wo ry ra,
    Yistambilim dace miqhuery de!
    Yistambilim dace miqhuery de!
    .
    Adighe beyraq guichery,
    Weey jhibqham zereeh’a!
    Dy deej ya xhabarxery
    Xet de g’itxuyh’inu?!.
    Wo wo wo ry ra,
    Yistambilim dace miqhuery de!
    Yistambilim dace miqhuery de!
    .
    .
    ADIGHE LHEPQIMRE ADIGHE XEKUIMRE ZEQHUISE DQHAXHUIJIN XUEEYS!
    .
    Ts’ixuimre ts’ixuiqhamre pc’e xuyc’iwe duneeyim daxaqhaxer g’ixezilhh’a Adighe
    Kuilturim duneeyir xueniques!.. Adighe Kuilturir zeri-orijinaliw chimi-a, chimipsew
    duneeyir; c’aqhue daxe xhuijifinu-am! Duneeyim daxaqhaxer g’ixezilhh’a Adighe
    Kuilturir g’aziqhaxhuir Adighebzerras! Habi chh’ak’e Adighe Kuilturir g’aziqhaxhu
    Adighebzemy duneeyir xueniques!..
    Duneeyim daxaqhaxer g’ixezilhh’a Adighe Kuilturir orijinaliwe psewijifin chh’ak’e,
    Adighebzer orijinalire qaabzerew xexhuewre psewijifin xueeys!.. Adighebzer zeri-
    orijinaliw psewijifin chh’ak’e, Adighexer dazidepsew lhepqxem daxemig’uedejiwe,
    zerilhepqk’e Adighebzer f’iwe tc’ejiwe dipsewijifin xueeys! Adighexer di-Adighew
    dig’aanewe dipsewijifin chh’ak’ey, Adighe Lhepqimre Adighe Xekuimre zeqhuise
    dqhaxhuijin xueeys!.. 15.07.2016 YEMUZ Yilmez
    .
    .
    HADEJH LHAXEW QABERDEEY!
    .
    Uachh’amaxue wesiw teelhim,
    Jecy maxuey nepsxer c’oj!
    C’im yi binxer g’yquih’aasy
    Maqhir har yimic’ew yec!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Sit dy lajhe, dy xekuijhir
    Dimilhaqhuiwre dol’ej!
    Dinecej wy deej nexh psinc’ew
    Hadejh lhaxew Qaberdeey!
    .
    Uachh’amaxue dimilhaqhuimy
    Ya nexh daxew dy negu c’et-s!
    C’ip’e jijem dichipsewimy,
    Diroguicxue, har dy xekus!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Sit dy lajhe, dy xekuijhir
    Dimilhaqhuiwre dol’ej!
    Dinecej wy deej nexh psinc’ew
    Hadejh lhaxew Qaberdeey!
    .
    Dy hane – hadew dy xekuijhir,
    Dy nexhijhxer dymi-aj!
    C’ip’e jijem dig’aminew
    Diwirybin-a dinecej!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
    Sit dy lajhe, dy xekuijhir
    Dimilhaqhuiwre dol’ej!
    Dinecej wy deej nexh psinc’ew
    Hadejh lhaxew Qaberdeey!
    .
    . H’AXHUPAC’E Amirxhaan
    . “Muh’ajirxem ya Wered”
    .
    .
    CEXYDILHXER XEPCHAW G’AXHUA “ADIGHE TXIK’ER” ZEETH’AN XUEEYS!
    .
    Adighe Txibze Cexydxem yalhxery xepchawe Adighe Taryxhim g’ichixhuiwe
    witikuim g’yh’aa, Adighebzem yi txiqhaxer yegeqhuaf’e didere zeeh’aqhuaf’e
    didere g’aziqhaxu, habi yi daxaqhar nerilhaqhu didewe g’aziqhalhaqhu, habi
    alternatyfince yi txik’e system zaque g’axhu dy “Adighe Txik’er;” duneeyim yi
    txik’e lhap’e didexem chichs! “Adighe Txik’er” Adighexem zerilhepqk’e c’exiw
    g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen xueeys! “Adighe Txik’er” zeeth’awe habik’e
    yape gyic’e dy winexem, k’elhig’uewe dy yeqhagyap’exem, dy nibjhic’exemre
    dy c’aleqhualemre Adighebzer chaqhaagewe chadqhac’en xueeys. Deersxer
    zereettinu deers materyalxemre deers notxemre dizede-apiquiwre f’i didexew
    dqhah’aziriwe haxer dy ts’ixuxem yalhedqha-asime; duneeyim deney chipsew
    dy ts’ixuxem, haxer zerah’awe yeezir – yeezirxew yelejhxew Adighebzer f’iwe
    zeraqhac’efins. Dy zemanim chi-a tekyniky amalxemre ynternetimre f’i didew
    zeeth’ame, haxer dqhazec’efins! Ha deersxem ya vyde-o qayitxer, ynternetk’e
    dy ts’ixuxem yalhedqha-asime, habixem, yeezir – yeezirxew yelejhxew tinciw
    Adighebzer f’iwe zeraqhac’efins! Yiryquiw dizede-apiquime ha uexuiqhuexer
    dqhazec’efins! Dizedemi-apiquime ha uexuiqhuexer dimiqhazac’ew g’anenure
    dizerichh’axam chh’ak’e dy Adighebzer, Adighexem c’exiw yachiquipchejinure
    g’uedijinus! Dimiguivew Adighebze daxer dy nibjhic’exem c’exiw yadqhaac’ew
    dixueejhen xueeys. Habi g’ynemic’awe neqhuec’ zi lheniquek’e alternatyfince
    ha dy txik’e system zaquer zerilhepqk’e zeeth’aw Adighebze daxemre Adighe
    Kuiltur daxemre xedqhaaxhuewre dqhapsewin xueeys!.. Haxer txueqhazec’en
    chh’ak’ey Adighebzer f’iwe zic’e Adighexer dizede-apiquin xueeys!.. Adighexer
    di-Adighew dig’izerinejifinim pejiw dixueeyiwe chitime, ha dy lhepq uexuiqhue
    kritiky didexer dqhazec’en xueey g’oxhuir! Di-Adighew dig’aanewe dipsewijifin
    chh’ak’e, habixem g’ynemic’awe neqhuec’ qhogu, neqhuec’ amal dy-a-am!..
    08.08.2016 YEMUZ Yilmez
    .

  27. XEKUIJHIM DIRAXU MIQHUER ALLAH’!
    .
    “Nijebereey jecimy rewy!
    Vaqhuexer sobjiry Allah’! (2)”
    “Chh’atsipem yi bjiqhawre ser miqhue dide!
    Yeey duneey! De ts’ixu tf’eg’ueda miqhuer Allah’! (2)”
    .
    “Mi dy h’ajret pchijhxery rewy!
    Ya pse yamiblej miqhues Allah’! (2)”
    “We dy c’ale blanexer ser miqhue dide!
    Yeey duneey! H’adew g’itxuacej miqhuer Allah’! (2)”
    .
    “Nijebereey jecimy rewy!
    Topijhxer meqhuaqhue miqhuer Allah’! (2)”
    “Dizec’eqhueeyajiwre ser miqhue dide!
    Yeey duneey! Xekuijhim diraxu miqhuer Allah’! (2)”
    .
    “Jiler g’izeridegery rewy!
    Wer Yistambilag’ue miqhues Allah’! (2)”
    “Dizideg’uer dimic’ewre ser miqhue dide!
    Yeey duneey! De qhogu diteewiva miqhuey Allah’! (2)”
    .
    “Wer mi q’uih’ f’its’ejhxer rewy!
    Jhibqham g’izereedze miqhuer Allah’! (2)”
    “Wer zexezidzeniwre ser miqhue dide!
    Yeey duneey! Witiku dig’yna miqhuey Allah’! (2)”
    .
    “De dy h’able ts’ig’uxery rewy!
    G’izec’ok’yye miqhuer Allah’! (2)”
    “De dy k’yy maqiry ser miqhue dide!
    Yeey duneey! Zimy zexymix miqhue Allah’! (2)”
    .
    “Wer mi q’uih’ f’its’ejhxer rewy!
    Xi uifem g’og’ual’e miqhuer Allah’! (2)”
    “Wer yeg’ual’e parcewy ser miqhue dide!
    Yeey duneey! Guibqham dig’yna miqhuey Allah’! (4)”
    .
    . QUICHH’A Doqhan
    .
    .
    . ADIGHE NISE
    .
    Adighe pcinem c’iguir g’ipegeme
    Woyre, nise yidoce!
    Bje-uipe geguim quajer zexyceme
    Xhuexhuibjhe wiser psem zexydzijime
    Adighe nise wine yidocere
    Woyre, nise yidoce!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Yeey jy, Adighe lhaxe
    Yeey jy, dy xabze daxe
    Daryy achh’axu, qaame apchexu
    Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
    Adighe nise wine yidocere
    Woyre, nise yidoce!
    .
    H’azir uipexuiw dy chawe wardexem
    Woyre, nise yidoce!
    Dy lhepq guiric’er ya weredademe
    Diqhar zexhuapser ya dicheyideme
    Adighe nise wine yidocere
    Woyre, nise yidoce!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Yeey jy, Adighe lhaxe
    Yeey jy, dy xabze daxe
    Daryy achh’axu, qaame apchexu
    Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
    Adighe nise wine yidocere
    Woyre, nise yidoce!
    .
    Qhaatxem yi daxer weram g’idyh’ame
    Woyre, nise yidoce!
    Bjhih’am yi bevir jheguim g’idylhh’ame
    G’aalhxua mazec’er yi nemis chipqame
    Adighe nise wine yidocere
    Woyre, nise yidoce!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Yeey jy, Adighe lhaxe
    Yeey jy, dy xabze daxe
    Daryy achh’axu, qaame apchexu
    Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
    Adighe nise wine yidocere
    Woyre, nise yidoce!
    .
    Yi fowijh mater dade yiquiteme
    Woyre, nise yidoce!
    Pceplhife uipem xuah’ir fowichh’ame
    F’iqhue g’eepxhixir wecxiw g’itteecxeme
    Adighe nise wine yidocere
    Woyre, nise yidoce!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
    Yeey jy, Adighe lhaxe
    Yeey jy, dy xabze daxe
    Daryy achh’axu, qaame apchexu
    Ne f’its’e nexu gegu wimipsexu
    Adighe nise wine yidocere
    Woyre, nise yidoce!
    .
    . BJHEMYY
    .
    .
    . DY H’ABLE XHIGEBZ
    .
    Mi dy h’able weramicxuem geguxer g’ichawible guiche
    Syguir teeziwixuawre wydeejk’e sinoplhery
    Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    .
    Danemre dichemre daxew zexizodze guiche
    Wered zexedzak’ere fy winemk’e sogery
    “Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    .
    Mi wy ache – fache daxer diqhamy polid guiche
    Syguir g’alidawere maf’em g’izec’eesh’ary
    Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    Mi sy pcine f’its’ecxuery g’aafem g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    .
    Ha wy dane alhec’ ts’ig’uir awijhiw g’izot guiche
    Syguir westipawere sy chh’a sixuymitij miqhue
    Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhueW ze dizxueqhazej!
    .
    Mi sy pcine f’its’ecxuery wigyim g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    Mi sy pcine f’its’ecxuery bamp’em g’izgueewid!
    Sizeguemiwdipe miqhuew ze dizxueqhazej!
    .
    . Ziwisar: QUICHH’A Doqhan
    .
    .
    G’IREEPLHE DY HADEXER NOBE!
    .
    Chi-aas zi zemanim Nartijhxer,
    Teetas duneeyijhim l’ixhuijhxer,
    Qhaqhan yaguiqhaa-am dy xekuir,
    Nexhijh guawe kued zilheqhuam!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    G’ireeplhe dy hadexer nobe!
    Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
    Psexuip’exer yaqhuetijawe,
    Wafeguir g’ixuaqhanexu!
    .
    Byy kuedimy yaguiqhaty zanc’ew
    Dy xekuir g’ittiraxiniw,
    Qaberdeey c’ilher zic’achtew
    Dy xabzer yaqhag’uediniw!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    G’ireeplhe dy hadexer nobe!
    Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
    Psexuip’exer yaqhuetijawe,
    Wafeguir g’ixuaqhanexu!
    .
    Teengyizxemy zawchexuawe,
    Guipsise yinim xycawe,
    G’itchh’achit vaqhue g’itxoplhe,
    C’inalher zec’awibqhuas!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
    G’ireeplhe dy hadexer nobe!
    Meqhaaqhar dy xekuir de, tobe!
    Psexuip’exer yaqhuetijawe,
    Wafeguir g’ixuaqhanexu!
    .
    . Ziwisar: H’AXHUPAC’E Amirxhaan
    .
    .
    NEQHUEC’ C’ALEXEMK’E WISF’OPLHEK’!
    (Nexuich wigy = Wigy xec = Wigy pixu = Wigy xhuireey)
    .
    Nexuich wigyir yiraqhaajhe,
    Ze-apeqhuxery yowigek’.
    We zim sy ner pteedyyamy,
    Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
    .
    Dizdewigyiw dizditeetim,
    Sobzerabzewre wizocek’.
    Sy xhueribzexem weemida-uewre,
    Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
    .
    Sy guim g’eewew lhaqhuiniqham
    Sic’ewipc’ewre sipxuoplhek’.
    Jewapincew sig’oqhaanery,
    Neqhuec’ c’alexemk’e wisf’oplhek’!
    .
    We wipagheme, siyerich-a?
    Yerichaqhiry g’izobek’.
    “Lhaqhuiniqham weezqhac’in-a?
    Neqhuec’ c’alexemk’e weemiplhek’! (2)”
    .
    “F’iche eeyiwre wislheqhuas! (3)”
    .
    . Ziwisar: DICHEK’ Zalimxhaan
    .
    .
    . DADE
    .
    DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (6)”
    .
    Adighem dy xabze daxers,
    Dade, nobem g’itxuenar!
    Jhak’achxhue dy Uachh’amaxues,
    Dade, lhepqim feyeplh g’itxuexhuar!
    .
    Werydade, wo sy dade, f’ir zixuewisa
    Xabze xuardew nobe dyqhasa
    .
    DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (2)”
    .
    Quircibqha txuexhuime lhepqir,
    Dade, cu pacew g’itxuena!
    Xue-atir wy l’iqham xhuexhuir,
    Dade yem pxhuymig’ueta!
    .
    Werydade, wo sy dade, Nartxem yaqhasa
    Adighel’ yi fachew jir psih’aa
    .
    DEJHUW: Wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
    .
    Mees nobe dy qhaac’e qhoguir,
    Dade, we pxuizec’enas!
    Pcinebzer pxuewipse, we sy dade,
    Naney g’iteepcas
    .
    “Werydade, wo sy dade, wy lhir zebleqhak’
    Nane yi pcinalhem deewigek’! (2)”
    .
    DEJHUW:
    “Weribze zy dade, weribze zy dade,
    Wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
    .
    K’EWIX DEJHUW:
    “Werydade, wo sy dade,
    wo h’ah’ h’a h’a! (5)”
    .
    Ziwisar: NEXUICH Kerym
    .
    .
    SYGUIM WIG’ICHOPS ADIGHEEY!
    .
    Xame c’ip’e jijem se sichi-aw,
    Soguipsis sy qhaac’em yi pchedeeyim.
    “Se mibi chizy-a qhaac’er c’i-as,
    Sizexex, sy xekuiw Adigheey! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Adigheey, Adigheey,
    Zy maxuer dicheps Adigheey!
    Sy duneey, sy duneey,
    Syguim wig’ichops Adigheey!
    .
    Se mi c’ip’em qhaac’er chish’iniw,
    G’aane g’izja-aawe chitiqhaam
    “Sig’anenk’ey xhuint sinasipif’ew,
    Adigheeyir sy qhuisew wizy-aam! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Adigheey, Adigheey,
    Zy maxuer dicheps Adigheey!
    Sy duneey, sy duneey,
    Syguim wig’ichops Adigheey!
    .
    Sy haner, sy hader we zirra-a?
    Syguim yi weredir we zirras!
    “Wered daxer se we pxuizowisir,
    Lhaqhuiniqha miwixijir wers! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Adigheey, Adigheey,
    Zy maxuer dicheps Adigheey!
    Sy duneey, sy duneey,
    Syguim wig’ichops Adigheey!
    .
    Sy guic’ap’ew bghijhxem psi g’eelhem,
    Ya ge maqir g’osir sy deej!
    “Sinixuog’ue se wy hane apl’em,
    Pxuesc’a lhaqhuiniqhar bidew mej! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    “Adigheey, Adigheey,
    Zy maxuer dicheps Adigheey!
    “Sy duneey, sy duneey,
    Syguim wig’ichops Adigheey! (3)”
    .
    Ziwisar: XHUIRAN Aze
    .
    .
    WY TS’ER MADYNE?!.
    .
    Sy nibjheqhu pejir sf’eg’uedawe,
    Se quajey qaaley g’izoch!
    Maxuel symi-aw wig’izolhixhue,
    Sichipxuezenur dapchech?
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
    Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
    Se sy nasip zixelh!
    Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
    Ze zaque wig’isxuiqueplh!
    .
    Ne-uk’e zeg’uijire chenk’e guichik’iw
    Teet-s xhigebz age duneey.
    Haxem wachichiw wig’ic’ek’iniw
    Sy t’ase, se sixuemeey!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
    Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
    Se sy nasip zixelh!
    Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
    Ze zaque wig’isxuiqueplh!
    .
    We wig’azqhuetime qhamaxue rozew
    Mi syguim zize-uyxins!
    Yiqhaac’e psok’e siharaziwe
    Guim yi uink’ibzer westins!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR: (t’o)
    Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
    Se sy nasip zixelh!
    Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
    Ze zaque wig’isxuiqueplh!
    .
    Wyguim ser papc’e yilhiw zi xhuask’e
    We zig’azqhaac’e quideey,
    Dy h’aqhuel’iqhuer zexediwiblenk’e
    Siharazis se pchedeey!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR: (che)
    Xet we wyzipxhuir, xet wyzicipxhuir?
    Se sy nasip zixelh!
    Wy ts’er Madyne, h’ame Maryne?
    Ze zaque wig’isxuiqueplh!
    .
    NOT: Adighe c’aleqhualem, “Adighe Txik’er” sit chiqhue g’aafchtew zeefh’anu?..
    . Fy wered, fy wise daxexer habik’e ftxinu-a?.. 30.08.2016 YEMUZ Yilmez

  28. Yazerixuizif’ek’k’e Adighe Kuiltur daxer ziqhapsewij dy ts’ixu lhap’exem f’ic’e yaxuidoc’ir!..
    26.11.2016 YEMUZ Yilmez
    .
    PSI-ARICEM YI WEREDIR
    .
    “Psi-aricem wig’ymik’ weey xeey,
    Yi k’e miqhuem wyg’uedenus! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    “Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
    Wery sery dawik’insy! (2)”
    .
    “Psi-aricem wig’ymik’ weey xeey,
    Wawik’imy wispimik’ we! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    “Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
    Wery sery dawik’insy! (2)”
    .
    “Qayserijhim yi qhuemiler,
    H’akuk’ere yaqhaajhe. (2)”
    .
    “Mi weredir g’icheezqhaajhem, ser miqhue sy daxe,
    Back’ere sawik’as se! (2)”
    .
    “Mo daqhijhir wes quelensy weey,
    Wy qacenir ne quelensy! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    “Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
    Wery sery dawik’insy! (2)”
    .
    “Chh’aqhuimjexer g’i-uizoxir weey,
    F’iwe slhaqhuim a xuizoc’ir! (2)”
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    “Yman wy-am wig’amig’ue ser miqhue sy daxe,
    Wery sery dawik’insy! (2)”
    .
    Winem yisim dig’aamic’ew, ser miqhue sy daxe,
    Guibqham yisim dig’aac’ay de!
    .
    “Winem yisim dig’aamic’ew, hadidid miqhue,
    Guibqham yisim dig’aac’ay de! (2)”
    .
    MI SY GUIC’EM MAF’ER G’EEBDZAY!
    .
    “Lhaqhuiniqham widemigegu
    Wig’ysinus sy daxe! (2)”
    “Geguir g’ixexy g’izdeg’ue,
    G’izdeg’ue sy daxe!
    Mi sy guic’em maf’er g’eebdzay! (2)”
    .
    “Mi syguir p’eeyteeywe
    We noge sy daxe! (2)”
    “We wizegem nexhire
    We g’oger nexhif’-a?
    Mi sy guic’em maf’er g’eebdzay! (2)”
    .
    “Pcine aper th’awsixew
    Wered g’ireecir! (2)”
    “Wig’asceniw sinolhe-u
    G’izdeg’ue sy daxe!
    Mi sy guic’em maf’er g’eebdzay! (2)”
    .
    “Wered pxuizowise
    Zexepxire sy daxe! (2)”
    “Zexexy g’izdeg’ue!
    G’izdeg’ue sy daxe!
    Mi sy guic’em maf’er g’eebdzay! (2)”
    .
    “Zexuemide g’izdemife
    Zemifeqhu zerimice! (2)”
    “Dizexuedes sy daxe
    Dizefeqhus se sy pse!
    Mi sy guic’em maf’er g’eebdzay! (2)”
    “Mi sy guic’em maf’er g’eebdzay! (2)”
    .
    . QUICHH’A Doqhan
    .
    . ALHIN TS’İG’UIR
    .
    Alhin ts’ig’uiry mic’e zaques.
    Zaqueniqhar se g’izoh’alhek’!
    “Se slhek’ateme “Sy pse!” bjes-awre
    Qhaac’e sy-ar werk’e nezqhag’uent! (2)”
    .
    Nobey mag’uery nijebey mag’uer!
    Sy c’aleqhue sf’og’uer dawe sc’in?
    “Dy zeriziwre g’ua yilhesxery
    Qhaac’em chichiw se g’isxuemibjin! (2)”
    .
    Wig’izoplhiry woplhixijiry,
    Wy ne f’its’exemk’e wig’izoplh!
    “We wizeplhiry sermiraw hara?
    Neqhuec’ gueriw chitime siwinexhua! (2)”
    .
    Lerips ts’ig’uiry zepochachery
    Lhaqhuiniqha nepsxer g’ochechex!
    “Ziteechachery pxirysik’iwre
    Sitiw f’iche eeyiwe wislheqhua! (2)”
    .
    Alhin ts’ig’uiry mic’e zaques.
    Zaqueniqhar se g’izoh’alhek’!
    “Se slhek’ateme “Sy pse!” bjes-awre
    Qhaac’e sy-ar werk’e nezqhag’uent! (2)”
    .
    .
    MAXUEXER MEG’UATE!
    .
    Yiy!
    Maxuexer meg’uate
    Dy nibjhir xog’uate
    Sy qhaac’er tog’uader
    Sy daxek’eey!
    .
    “Psalhe af’ zac’ek’e
    Se qhaac’er sxuemih’in
    Mow ze g’izeda-ue
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue
    Sy daxek’eey! (2)”
    .
    Yiy!
    Diqham yi queh’aqhuem
    Mi sygu bamp’exer
    Pceplhim tizoquitery
    Sy daxek’eey!
    .
    “Nepsir g’isxuypg’uitiwre
    Jip-aaxer pejime,
    Mow ze g’izeda-ue
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue
    Sy daxek’eey! (2)”
    .
    Yiy!
    Diqhar quylhefejire
    Mazaqhuer g’iquek’im
    Jip-aaxer sygu g’ok’ir
    Sy daxek’eey!
    .
    “Se sygu wig’izerik’iw
    We wygu sig’ak’ijime,
    Mow ze g’izeda-ue
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue
    Sy daxek’eey! (2)”
    .
    Yiy!
    Dizepac’ew dipsewiniw,
    Wizmilhaqhuiw sxuemicekyiniw
    Qaaru symi-aj
    Sy daxek’eey!
    .
    “Guic’eqhu wy-ajime
    Wyguir g’isc’eqhuy
    Mow ze g’izeda-ue
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue
    Sy daxek’eey! (4)”
    .
    . QUICHH’A Doqhan,
    .
    . ZENIBJHEQHUYCH
    .
    Zenibjheqhuychiry geguim dizdog’ue
    Dizdeg’ue geguir maf’e liqheey-a?
    .
    Weh’ayre – rayre werayde – rayre
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
    .
    Haxhcek’e wacheme wig’aschexuinty!
    L’iqhak’e watime sy pser xesxinty!
    .
    Weh’ayre – rayre werayde – rayre
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
    .
    Qhaatxempe bzuxem wy ts’er g’izja-a,
    Wy ts’er g’izja-ame sy pser melhate
    .
    Weh’ayre – rayre werayde – rayre
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
    .
    Daxem yi nabdzexem syguir deeh’axir,
    Syguir deeh’axiry dawire bjes-an t’e?
    .
    Weh’ayre – rayre werayde – rayre
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
    .
    Dizdeg’ue geguir Adighe geguty,
    Dyguir dqhat’ilhiry dy ner dqhaplhay
    .
    Weh’ayre – rayre werayde – rayre
    Sibqhawnexhua miqhue, sy daxek’eey!
    .
    Wy guim yilh c’aler zeguer g’asc’etem
    Mi sygu qaabzery lhemij pxuesc’int se!
    .
    Weh’ayre – rayre werayde – rayre
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey!
    .
    Zenibjheqhuychiry geguim dizdog’ue
    Dizdeg’ue geguir Adighe gegusy
    .
    “Weh’ayre – rayre werayde – rayre
    G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey! (3)”
    “G’izdeg’ue g’izdeg’ue, sy daxek’eey! (2)”
    .
    C’ALER GYANE F’ITS’EW P’ERE YEEY?!.
    .
    XHIGEBZIR:
    C’aler gyane f’its’ew p’ere yeey?!.
    C’aler f’its’e qhuiriw p’ere yeey?!.
    “C’aler gyane f’its’ew p’ere?
    C’aler f’its’e qhuiriw p’ere?
    Sery syqhaqhuinu p’ere yeey?!. (2)”
    .
    C’ALER:
    G’aascem fiz sxuexhuinu p’ere yeey?!.
    Sig’yqhapejinu p’ere yeey?!.
    “G’aascem fiz sxuexhuinu?
    Sig’yqhapejinu p’ere?
    Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
    .
    XHIGEBZIR:
    C’aler guac’e mac’ew p’ere yeey?!.
    Haxhcer g’eemac’ek’iw p’ere yeey?!.
    “C’aler guac’e mac’ew p’ere?
    Haxhcer g’eemac’ek’iw p’ere?
    Sxuemiqhaxhuinu p’ere yeey?!. (2)”
    .
    C’ALER:
    Sy hadem yezeqhinu p’ere yeey?!.
    Sy haner yiqhaqhinu p’ere yeey?!.
    “Sy hadem yezeqhinu p’ere?
    Sy haner yiqhaqhinu p’ere?
    Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
    .
    XHIGEBZIR:
    Pxhaaces, g’isxuija-anu p’ere yeey?!.
    Chabes, ja-ajinu p’ere yeey?!.
    “Pxhaaces, g’isxuija-anu p’ere?
    Chabes, ja-ajinu p’ere?
    Sirawdek’inu p’ere yeey?!. (2)”
    .
    C’ALER:
    Har xhigebz aguaxhuew p’ere yeey?!.
    Symiqhawnexhuinu p’ere yeey?!.
    “Har xhigebz aguaxhuew p’ere?
    Symiqhawnexhuinu p’ere p’ere?
    Xet g’izjy-afinu p’ere yeey?!. (2)”
    .
    . SY NANE DAXE!
    .
    Dy psixhuem sic’ede-uik’ime
    Wy maqir chizexizoxir!
    Biribime jighxem ya pc’acher
    Wer papc’e g’izo-uichache!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Sy nane sy nane daxe,
    Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
    Nasipir we g’izibot,
    Duneeyiry we sxuixepxay!
    Wory wory wory ra,
    Wory wory wory ra!
    Sy nane daxe sy nane sy nane
    Sy nane daxe sy nane diche!
    .
    Vaqhuexem wixizolhaqhue
    Dy guibqham we wizolhaqhue!
    Wy jhawe sic’et zepitiw
    Wy ner g’isteeboqhaaplhe
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Sy nane sy nane daxe,
    Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
    Nasipir we g’izibot,
    Duneeyiry we sxuixepxay!
    Wory wory wory ra,
    Wory wory wory ra!
    Sy nane daxe sy nane sy nane
    Sy nane daxe sy nane diche!
    .
    Guic’e qhuineqhu we wy-am
    Ts’ixuibem zicheewizenc’ir!
    Daxaqhaw we wyguim yilhim
    Duneeyiry g’isxueeqhadaxe
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Sy nane sy nane daxe,
    Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
    Nasipir we g’izibot,
    Duneeyiry we sxuixepxay!
    Wory wory wory ra,
    Wory wory wory ra!
    Sy nane daxe sy nane sy nane
    Sy nane daxe sy nane diche!
    .
    De dy-ar sit chiqhuey chiplhaqhuk’e
    Ser papc’e sxuiboqhafache!
    Mac’ere syguir wizame
    Woc’e wy psem wo-ajir!
    .
    YI G’ITEEQHAZEJIR:
    Sy nane sy nane daxe,
    Duneeyiry sxuiboqhadaxe!
    Nasipir we g’izibot,
    Duneeyiry we sxuixepxay!
    “Wory wory wory ra,
    Wory wory wory ra!
    Sy nane daxe sy nane sy nane
    Sy nane daxe sy nane diche! (2)”
    .
    Sy nane daxe sy nane sy nane
    Sy nane daxe sy nane diche!
    .
    . NARTIGU YI TH’AWSIXE
    .
    . Yeey jy, yigyireey pchachexery,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Chawe quidanxem k’elhoplhxery!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    . Yeey jy, dik’elhiplhime,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Hade c’eyinince daxec’ery!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    . Yeey jy, sc’e psor jis-ajime,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Yeey, jhi chh’achitxhuij g’isf’achy!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    . Yeey jy, simic’achh’a,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Pchi chawetiqiry xezqhac’iry!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    . Yeey jy, sy gyate k’ec’iry,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Pchim yi guic’i-uim chizqhabzery!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    . Yeey jy, yi bze digyijhiry,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Yi h’ade lhapeme c’est’ejiry!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    NARTIGUY; L’IJH XHUAWE, YI C’ALEQHUEM CHIQHUE ZIRYH’AA
    L’IQHAM YEGUIPSISIWRE, YI CIK’EPCINER G’YCHTERY ADIGHE
    C’EBLEM CHH’AK’E WERED YIWISIJAS!..
    .
    . Yeey jy, yi afe gyanery,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Pxhuante f’its’ejhime deezqhaxiry!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    . Yeey jy, yi pac’eqhuint’ury,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Sy bqhaguichtateme yoquih’iry!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    . Yeey jy, yi pc’eqhuelejhiry,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Yiy, h’asepir yiquire f’ezqhaadiry!
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary
    .
    . Yeey jy, se sy c’aleqhueme,
    DEJHUW K’EC’IR: Woyra – woy
    . Yiy pchi chawetiqiry xezqhac’iry!..
    DEJHUW K’IH’IR: Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary.
    .
    . Woyryraryra woyryra – woy woyryraryrary.
    .
    . QARDENQHUİC’ Ziramiku

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s